Tokom protekle dvije sedmice održali smo dva ciljana kursa, provedena u okviru projekata EUROCC 2 i EUROCC4SEE, sa izvanrednom grupom učesnika – studenata, istraživača i profesionalaca koji su se istakli radoznalošću, timskim radom i rezultatima.
Dejan Babić drži prezentaciju o CV i CNN uz podršku HPC-a
Kompjuterska vizija i CNN uz HPC – Kratki kurs
Od sirovih piksela do karakteristika i robusnih vizuelnih reprezentacija
Praktična laboratorija: izgradnja i obuka klasifikatora slika
Provođenje eksperimenata na NCC Montenegro HPC klasteru
Učesnici su brzo savladali koncepte, postavljali oštra pitanja i radili nezavisno u laboratoriji
Ivan Jovović drži prezentaciju o Edge/AI uz podršku HPC-a
EdgeAI – Vještačka inteligencija i Internet stvari uz podršku HPC-a
Dizajniranje efikasnih AIoT cjevovoda podataka
Odlučivanje kada obrađivati na rubu mreže, a kada u oblaku
Implementacija laganih ML modela na uređajima s ograničenim resursima
Optimizacija modela korištenjem HPC infrastrukture
Demonstracija Elvisa Taruha i Ivana Jovovića o pokretanju HPC kreiranih modela na NVidia Jetson platformi
Pratite nas za sljedeće sesije i napredne radionice!
U okviru kursa Digitalna transformacija, predstavnici Nacionalnog centra za kompetencije za računarstvo visokih performansi – NCC Crna Gora, gđa Sanja Nikolić i dr Luka Filipović, održali su gostujuće predavanje studentima završne godine osnovnih studija Fakulteta za informacione sisteme i tehnologije (FIST) i Fakulteta primijenjenih nauka Univerziteta Donja Gorica. Sesija je istakla rastući strateški značaj računarstva visokih performansi (HPC) u istraživanju, inovacijama i poslovnoj konkurentnosti.
HPC i poslovne prilike za digitalnu transformaciju
Studenti su upoznati sa načinom na koji HPC pokreće današnje AI sisteme, simulacije velikih razmjera i aplikacije koje intenzivno koriste podatke, te kako ova tehnološka konvergencija otvara nove karijerne i preduzetničke mogućnosti. Predavanje je također pokazalo kako HPC i AI postaju ključni pokretači za mala i srednja preduzeća i startupove, transformišući tradicionalne industrije i podržavajući napredna digitalna rješenja u poljoprivredi, energetici, finansijama i zdravstvu.
Gospođa Sanja Nikolić i dr. Luka Filipović održali su predavanje studentima završne godine.
Prezenteri su dali i pregled aktivnosti NCC Montenegro u okviru inicijative EuroCC/EuroCC4SEE – uključujući mogućnosti obuke, pristup evropskim superračunarima, podršku za uvođenje malih i srednjih preduzeća u posao i uključivanje studenata kroz istraživanje, master projekte i inovativno orijentisane probne koncepte. Predavanje je završeno otvorenim pozivom studentima da se uključe u predstojeće NCC HPC/AI programe, prakse i inicijative primijenjenih istraživanja.
G. Igor Ćulafić uspješno je odbranio svoj magistarski rad pod nazivom „Učenje međujezičkog transfera u velikim jezičkim modelima: Zakoni skaliranja i parametarski efikasno fino podešavanje za višejezične aplikacije“. Njegovo istraživanje pruža sveobuhvatnu studiju međujezičkog transfera za crnogorski jezik, kombinujući prilagođeni poluautomatski skener knjiga u obliku slova V, YOLOv11 + Tesseract OCR cjevovod i kreiranje 46.661 paralelnih parova paragrafa. Korištenjem LoRA finog podešavanja na Qwen2.5-7B i Qwen3-30B – izvršenog na superračunaru Leonardo EuroHPC – rad demonstrira parametarski efikasnu adaptaciju (samo 1,05% parametara koji se mogu obučavati) i nudi uvid u ponašanje modela u kulturnom razumijevanju, miješanju pisama i analitičkom zaključivanju. Ovo istraživanje je podržao tim NCC Montenegro i koristilo je računarske resurse HPC klastera i EuroHPC JU.
V-shaped book scanner prototype used to create datasets
SAŽETAK – Ovaj rad predstavlja sveobuhvatno istraživanje međujezičkog transfernog učenja u velikim jezičkim modelima sa fokusom na parametarski efikasno fino podešavanje za crnogorski jezik. Istraživanje integriše razvoj prilagođenog polu-automatizovanog skenera knjiga sa V-oblik dizajnom i tok obrade kompjuterske vizije koji koristi YOLO v11 modele i Tesseract OCR za digitalizaciju 5000 knjiga na crnogorskom i 40000 knjiga na engleskom jeziku, iz javnog domena, rezultujući sa 46661 paralelnih paragrafskih parova. Implementacija LoRA finog podešavanja na Qwen2.5-7B i Qwen3-30B modelima sprovedena je na Leonardo HPC superračunaru, postižući memorijsku efikasnost sa samo 1.05% trainable parametara. Komparativna analiza kroz strukturirani benchmark od deset progresivno složenijih pitanja otkriva ograničene ali pozitivne efekte finog podešavanja, pri čemu veći modeli pokazuju bolje performanse u razumijevanju opšteg znanja i analitičkim zadacima, dok sistemska analiza identifikuje specifične probleme poput miješanja pisma i kulturnih nepreciznosti koji zahtijevaju specijalizovane pristupe.
Gospođa Ivana Lalatović uspješno je odbranila svoj magistarski rad pod nazivom „Primjena objašnjive vještačke inteligencije u medicini“ na Fakultetu informacionih sistema i tehnologija Univerziteta Donja Gorica.
Odbrana je održana u oktobru 2025. godine, a teza je istraživala kako moderne XAI tehnike – poput SHAP-a i LIME-a – mogu poboljšati transparentnost i povjerenje u AI modele koji se koriste za analizu performansi i pouzdanosti medicinskih respiratora. Razvoj, obuka i testiranje radnih procesa mašinskog učenja i XAI-a podržani su resursima računarstva visokih performansi (HPC) obezbijeđenim kroz EuroCC inicijativu u Crnoj Gori, omogućavajući skalabilnu obradu podataka, brže eksperimentisanje i reproducibilnu analizu potrebnu za medicinske AI primjene. Njen rad pokazuje kako objašnjivost omogućena HPC-om može ojačati sigurnost, pouzdanost i etičku upotrebu AI u zdravstvenim okruženjima, doprinoseći rastućem ekosistemu naprednih istraživanja AI koje podržava NCC Crna Gora.
Korištenje SHAP-a
ABSTRAKT – The need for explainable intelligent systems is growing along with the increase in artificial intelligence products used in everyday life. Explainable artificial intelligence (XAI) has experienced significant growth in the last few years. The reason for this is the wide application of machine learning, as well as deep learning techniques, which have led to the development of highly accurate models. However, they lack explainability and interpretability. This study explores the application of XAI methods in medical applications, with a particular focus on interpreting model decisions. SHAP and LIME methods were applied to interpret the model’s predictions, enabling the identification of key features that have the greatest influence on the model’s decisions. The results of this research confirm the importance of explainable artificial intelligence in critical domains such as medicine, where trust in AI systems must be based on understanding and verifiability of their decisions.
Jubilarna 30. međunarodna konferencija INFORMACIONE TEHNOLOGIJE 2026 održaće se od 24. do 28. februara 2026. godine u Podgorici i na Žabljaku. Svečana akademija povodom jubileja biće upriličena u Podgorici 24. februara, a radni dio konferencije će se nastaviti od 25. do 28. februara na Žabljaku. Na Konferenciji će biti organizovana predavanja i rasprave na okruglim stolovima o trendovima razvoja informaciono-komunikacionih tehnologija u svijetu, kao i aktuelnim zbivanjima iz ove oblasti u Crnoj Gori. U dogovoru sa Organizacionim odborom Konferencije, zainteresovane institucije mogu organizovati prezentacije svojih naučno-istraživačkih, stručnih, razvojnih i proizvodnih projekata i dostignuća. Autorski radovi prijavljeni za prezentovanje će biti recenzirani i odabrani na bazi kompletnog rada. Radove treba pisati prema uputstvu koje možete preuzeti ovdje: Uputstvo.doc.
Klikni na sliku za IT2026 veb sajt
Ukoliko rad pripremate na engleskom jeziku, koristite englesku verziju sajta konferencije (postoje razlike u pripremi finalne verzije rada) i šablon Instructions.doc.
Prihvaćeni radovi pisani na engleskom jeziku će biti predloženi za uključivanje u IEEE Xplore, pod uslovom da ispunjavaju obim i zahtjeve kvaliteta IEEE Xplore, dok će ostali radovi biti objavljeni u zborniku IT konferencije.
Rad se prijavljuje preko Microsoft-ovog CMT sistema, do kog se može doći preko stavke “Prijava radova” u meniju. Ukoliko nemate nalog na Microsoft CMT sistemu, možete ga kreirati preko istog linka.
Očekujemo Vašu podršku, sugestije i učešće na predstojećoj IT konferenciji.
Nacionalni Centar kompetencija u oblasti superračunarstva u Crnoj Gori (NCC Montenegro), u saradnji sa Nacionalnim Centrom kompetencija Slovenija (NCC Slovenija), organizovao je zajednički trening na temu AI rješenja inovativnih malih i srednjih preduzeća (SME-ova): praktični primjeri i naučene lekcije u Crnoj Gori. Radionica je organizovana 7. oktobra 2025. godine u Podgorici, na Univerzitetu Donja Gorica. Trening je bila fokusiran na mogućnosti i prednosti HPC i AI tehnologija u poslovnom sektoru, kao i na najbolje prakse u industriji. Trening je okupio oko 25 učesnika uključujući eksperte iz industrije koji se svakodnevno bave istraživanjima i praktičnim primjerima u oblasti vještačke inteligencije zasnovane na HPC.
Tomi Ilijaš, NCC Slovenia, Arctur
Tomi Ilijaš, predstavnik Arctura i NCC SLING u Sloveniji, govorio je o novim prilikama za SME unutar HPC ekosistema. Predstavio je strukture podrške s ciljem kako učiniti napredne tehnololgije poput HPC dostupnijim manjim preduzećima. Tokom prezentacije istakao je studije slučaja koje obuhvataju inovativna rješenja SME-ova koje su omogućene HPC uslugama.
Presentation on lessons learned and new opportunities for the industry
Ilijaš je istakao dva značajna primjera dobre prakse koju implementira Arctur, CLASSICA i LLMs4EU. Ovi projekti uključuju upotrebu superračunara i AI, omogućavajući brže tokove rada i precizniju analizu. Studija slučaja u oblasti turizma, LLMs4EU, ima za cilj smanjenje ulaznih barijera za manje poznate turističke destinacije, kao i “razbijanje” jezičkih barijera, izgradnju personalizovanih itinerera i uključivanje elemenata gejmifikacije. Baza je na vertikalnom LLM-u, dizajniranom za integraciju u postojeći ili novoustanovljeni softver. Sa druge strane, glavni cilj projekta CLASSICA je korištenje AI tehnologije za klasifikaciju raka u operacionoj sali. Ilijaš je predstavio aktivnosti projekta i istakao važnost AI tehnologije za prepoznavanje slika i klasifikaciju kancerogenih tkiva.
NCC Monteengro moderated the discussion
Drugi dio radionice fokusirao se na poziv FFplus za inovativne studije za SME-ove. FFplus je nasljednik prethodnih projekata Fortissimo (Fortissimo, Fortissimo-2, FF4EuroHPC; 2013-2023). Predstavnici NCC Crna Gora i NCC Slovenije objasnili su i najavili poziv za inovativne studije za crnogorske SME-ove, koji će biti otvoren u decembru 2025. godine. Ovaj poziv će podržati evropske SME-ove i startapove već aktivne u oblasti generativne AI tehnologije, koje nemaju potrebne HPC resurse za proširenje.
Representatives from NCC Montenegro
Nakon prezentacije, održala se sesija pitanja i odgovora. Tokom sesije, predstavnici MSP-ova podijelili su svoja iskustva i istakli važnost saradnje sa NCC Montenegro.
Imali smo dobru prisutnost SME kompanija na radionicaGrupna fotografija sa radionice
INFOFEST (Festival informatičkih dostignuća) je tradicionalni međunarodni događaj iz oblasti informacionih i komunikacionih tehnologija, koji se organizuje u Crnoj Gori od 1994. godine.
Cilj Infofesta je da okupi stručnjake iz akademske zajednice, privrede i javnog sektora, tehnološke kompanije, IT entuzijaste i medije kako bi razmijenili znanje, predstavili inovativna rešenja i pokrenuli diskusije o aktuelnim izazovima i perspektivama digitalne transformacije.
NCC Montenegro je prezentovao aktivnosti i usluge koje su u ponudi centra
Takođe, Infofest je kroz svoje izdanja uspostavio reputaciju festivala koji promoviše najnovije teme u ICT sektoru: teme poput umjetne inteligencije, cloud computinga, cyber sigurnosti, digitalne transformacije, regulacije i etike u tehnologiji, e-uprave i drugo. Infofest 2025 održan je u Budvi, od 28. septembra do 1. oktobra 2025. godine.
Dr Sandra Tinaj, NCC Montenegro, UDG
Nacionalni centar kompetencija za visoke performanse – NCC Montenegro, aktivno je učestvovao na Infofestu 2025, predstavljajući projekte i servise iz oblasti superračunarstva (HPC) i vještačke inteligencije (AI).
Dr Tomo Popovic, NCC Montenegro, UDG
Predstavnici Univerziteta Donja Gorica, Sandra Tinaj, Tomo Popović i predstavnik Univerziteta Crne Gore, Božo Krstajić, održali su prezentaciju o radu NCC-a, sa posebnim naglaskom na servise koje Centar nudi, a koji su dostupni i predstavljeni na zvaničnoj platformi.
Dr Bozo Krstajic, NCC Montenegro, ETF/UCG
Tokom događaja, održani su i bilateralni sastanci sa predstavnicima IT kompanija i institucija javnog sektora, koji su pokazali interesovanje za saradnju i implementaciju HPC i AI rješenja u svojim organizacijama.
Infofest was attended by the representatives from industry and academia (Montenegro and the region)
Učešćem na Infofestu, NCC Montenegro dodatno učvršćuje svoju ulogu u razvoju digitalne ekonomije i inovacija u Crnoj Gori, povezujući akademsku zajednicu, istraživače i privredu u zajedničkom cilju unapređenja znanja i tehnološkog napretka.
