Veliko nam je zadovoljstvo da podijelimo da će generalna menadžerka Univerziteta Donja Gorica Sandra Tinaj i profesor Tomo Popovic biti dio ovogodišnjeg festivala informatičkih dostignuća u Crnoj Gori. Na Infofestu će predstaviti EuroCC 2 and EuroCC4SEE projekat i govoriti o tome kako superračunarstvo otvara nove prilike za razvoj nauke, inovacija i privrede.
Već više od tri decenije INFOFEST okuplja lidere i liderke iz akademije, industrije i javnog sektora, a ove godine i naš tim doprinosi razgovoru o digitalnoj budućnosti.
NCC Montenegro učestvuje na ovogodišnjem INFOFEST-u sa prezentacijom 30. septembra
Superračunar JUPITER je u junu 2025. godine pušten u rad u istraživačkom centru Jülich (Forschungszentrum Jülich, FZJ), kroz Jülich Supercomputing Centre (JSC) i u okviru inicijative EuroHPC JU. Time je Evropa dobila svoj prvi egzaskalni sistem i trenutno najbrži računar na kontinentu, koji je zauzeo četvrto mjesto na svjetskoj TOP500 listi superračunara. JUPITER se odlikuje izuzetnim performansama, jer je ujedno i najenergetski efikasniji među prvih pet najbržih sistema na svijetu.
Pogled na unutrašjnost rack sobe JUPITER-a (izvor: Forschungszentrum Jülich)
Sistem je zasnovan na modularnoj arhitekturi i sastoji se od oko 24 000 NVIDIA GH200 „Grace Hopper“ superčipova, što ga čini posebno pogodnim za visokoparalelne aplikacije kao što su treniranje velikih jezičkih modela i kompleksne naučne simulacije. Pored toga, JUPITER kombinuje tzv. „Cluster“ i „Booster“ module i ostvaruje ukupne performanse koje nadilaze 1 egzaflop po sekundi, čime ulazi u kategoriju egzaskalnih računara. Posebna pažnja posvećena je i održivosti: sistem troši oko 15 MW električne energije, napaja se isključivo iz obnovljivih izvora, dok se otpadna toplota koristi za grijanje objekata unutar kampusa Forschungszentruma Jülich.
Pogled iz vazduha (izvor: Forschungszentrum Jülich)
Značaj JUPITER-a je višestruk. Kao simbol evropske tehnološke nezavisnosti, on doprinosi digitalnoj suverenosti i omogućava istraživačima i industriji širom Evrope pristup do sada nedostižnim računalnim kapacitetima. Njegova snaga posebno će unaprijediti oblasti kao što su klimatske simulacije, istraživanja mozga, kvantna simulacija i treniranje naprednih AI modela. Projekat je rezultat saradnje evropskih institucija i industrijskih partnera u okviru inicijative EuroHPC JU i predstavlja primjer uspješne sinergije javnog i privatnog sektora u službi nauke, inovacija i industrijskog razvoja.
Superračunar JUPITER nije samo najbrži evropski sistem, već i simbol nove egzaskalne ere i jasne ambicije Evrope da bude lider u oblasti visokoperformantnog računarstva i vještačke inteligencije. Više informacija [link].
Nakon što su završili eksperiment na Leonardo booster particiji, dobijen putem Benchmark Call-a, Five Grupa je ponovo uspješno aplicirala za HPC resurse — ovog puta putem Development Call-a. U konsultaciji sa timom NCC Crne Gore, prepoznato je da njihova nova projektna ideja, proizašla iz trenutnog projekta “Wasco AI – Prilagođena optimizacija AI asistenta putem HPC”, bolje odgovara uslovima Development Call-a za resurse EuroHPC JU. Shodno tome, Five Grupa je pripremila još jednu aplikaciju uz podršku tima NCC Crne Gore, i od sredine avgusta je ponovo stekla pristup Leonardo booster particiji, ovoga puta na period od godinu dana.
Wasco AI – Prilagođena optimizacija AI asistenta putem HPC
Istraživači sa Univerziteta Donja Gorica (UDG) predstavili su svoje najnovije rezultate na 2025 IEEE International Symposium on Applied Sciences (ISAS). Rad pod naslovom „Real-time Image Generation Utilizing ARM SBC Architecture“ sada je objavljen u IEEE i dostupan na [link]-u.
Klikni na sliku da se otvori rad
Autori Igor Ćulafić, Tomo Popović, Ivan Jovović i Stevan Ćakić istražuju mogućnosti primjene naprednih generativnih AI modela na ARM edge uređajima, konkretno na platformi NVIDIA Jetson Orin Nano. Dok je generisanje slika u realnom vremenu pomoću modela poput Stable Diffusion do sada zahtijevalo snažne desktop GPU-ove ili HPC klastere, ovo istraživanje pokazuje da se uz pažljivu CUDA optimizaciju, prilagođavanje ARM arhitekturi i dinamičko upravljanje resursima može postići performansa od 2–6 FPS pri rezoluciji 512×512 direktno na niskoenergetskim edge uređajima.
Rad se bavi izazovima vezanim za termalno upravljanje, ograničenja memorije i softversku kompatibilnost, predlažući ARM-optimizovano Docker okruženje i adaptivno balansiranje opterećenja. Rezultati pokazuju kako decentralizovani, energetski efikasni edge sistemi mogu dopuniti HPC ekosisteme, otvarajući nove mogućnosti u oblastima kao što su zdravstvo, automobilska industrija i pametni gradovi.
Ova publikacija takođe odražava misiju NCC Montenegro da podrži akademsku zajednicu i mlade istraživače u razvoju znanja iz oblasti vještačke inteligencije i visokoperformansnog računarstva (HPC). Kroz ekspertizu, resurse i saradnju, NCC Montenegro doprinosi jačoj integraciji domaćeg istraživačkog rada u evropski HPC ekosistem.
U junu 2025. godine, tim NCC Crne Gore sa Univerziteta Crne Gore, posjetio je ITAS kompaniju. Tokom posjete, predstavljeni su detalji o FFplus projektnom Pozivu 2 – Tip 1, koji se fokusira na poslovne eksperimente. ITAS, SME kompanija iz oblasti informacionih tehnologija, koja realizuje nekoliko inovativnih projekata, prepoznala je ovu priliku i odlučila da pripremi prijedlog projekta vezan za svoj tekući fintech projekat.
NCC Montenegro u posjeti kompaniji ITAS
Kao dio usluga podrške koje pruža tim NCC Crne Gore, prof. Božo Krstajić posjetio je ITAS kompaniju u četvrtak, 31. jula, dok je prof. Enis Kočan učestvovao online na ovom sastanku. Tokom sesije, sve potrebne informacije o pozivu za FFplus projekat podijeljene su sa ITAS timom. Na sastanku je takođe razgovarano o potencijalnom uključivanju tima NCC Crne Gore, kao partnera za podršku, zaduženom za pružanje tehničke podrške pri korišćenju HPC resursa. Dogovoreni su naredni koraci u izradi prijedloga projekta i identifikovani su potencijalni partneri.
U okviru aktivnosti širenja i saradnje na projektu EuroCC2, predstavnici NCC Crna Gora (Univerzitet Donja Gorica) posjetili su kompaniju 3D Soba, crnogorski startap specijalizovan za profesionalnu 3D štampu i rješenja u oblasti aditivne proizvodnje. Sastanak je održan u julu 2025. godine u proizvodnom pogonu kompanije u Podgorici i predstavljao je prvi korak ka potencijalnoj saradnji u oblastima računarstva visokih performansi (HPC) i vještačke inteligencije (AI). 3D Soba je jedna od prvih malih i srednjih firmi u regionu koja je uspostavila farmu 3D štampača, nudeći brzu izradu prototipova, razvoj prilagođenih proizvoda i serijsku proizvodnju u malim količinama. Zahvaljujući inovativnom pristupu i primjeni naprednih tehnologija, kompanija se pozicionirala kao regionalni pionir u oblasti digitalne proizvodnje.
Proizvodni pogon i farma 3D printera
Tokom sastanka, tim NCC Crna Gora predstavio je ciljeve i aktivnosti projekta EuroCC, sa fokusom na mogućnosti koje HPC i AI nude malim i srednjim preduzećima u kontekstu optimizacije proizvodnje, automatizacije procesa i razvoja inovativnih digitalnih rješenja. U diskusiji su se pojavile zanimljive ideje, uključujući primjenu AI u generisanju 3D modela i optimizaciji dizajna, potencijal za simulaciju i virtuelno testiranje prototipova pomoću HPC resursa, kao i korišćenje generativnog dizajna za unapređenje radnih tokova u prilagođenoj proizvodnji.
NCC Montenegro tim u posjeti firmi 3D Soba
Domaćini sastanka bili su Miloš Grbović, generalni direktor 3D Sobe, i Aleksandar Masić, menadžer proizvodnje. Obostrano je iskazana spremnost za dalju saradnju, a naredni sastanak planiran je za jesen 2025. godine, kada će se razmatrati konkretni slučajevi upotrebe i modaliteti podrške.
Sa zadovoljstvom vas obavještavamo da je Ivan Jovović, MSc, iz NCC Crna Gora (Univerzitet Donja Gorica), održao pozvano predavanje na EuroCC4SEE seminaru pod nazivom „AI Meets Precision Agriculture“, koji je održan 18. jula 2025. godine. Seminar je organizovao EuroCC Turska i okupio je oko 20 učesnika iz regiona.
Bilo je oko 20-ak pratilaca prezentacije, ponajvise iz EuroCC4SEE ekosistema
Predavanje je bilo posvećeno primjeni vještačke inteligencije u savremenoj poljoprivredi, sa posebnim fokusom na načine na koje digitalne tehnologije mijenjaju pristupe uzgoju i upravljanju resursima. Ivan je predstavio konkretne primjere upotrebe AI i mašinskog učenja za optimizaciju prinosa, praćenje agroekoloških uslova i unapređenje održive proizvodnje. Posebna pažnja posvećena je vinogradima u blizini Podgorice i pilot projektima koji kombinuju AI, IoT i edge computing.
Takođe je predstavljena uloga visokoperformansnog računarstva (HPC) i nacionalnih centara kompetencija, poput NCC Crna Gora, u razvoju i primjeni ovih rješenja u sektoru hrane i poljoprivrede.
Prezentacija uključuje i upotrebu HPC za AI-ML rješenja u uzgoju pilića
Ovaj događaj je dio EuroCC4SEE inicijative, koja podstiče razmjenu znanja i saradnju između nacionalnih centara kompetencija u Jugoistočnoj Evropi. Zahvaljujemo organizatorima iz EuroCC Turska na pozivu i radujemo se nastavku saradnje!
