NCC Montenegro, Univerzitet Donja Gorica i MAIA – Montenegrin AI Association potpisali su sporazum o saradnji usmjeren na intenziviranje razvoja vještačke inteligencije i primjene HPC resursa u Crnoj Gori. Sporazum su potpisali doc. dr Sandra Tinaj, članica NCC Montenegro tima kao i Milutin Pavićević, izvršni direktor Crnogorskog udruženja za vještačku inteligenciju – MAIA.
Partnerstvo za obuke u oblasti AI, podršku industriji i institucionalnu saradnju
MAIA, nevladina organizacija osnovana u septembru 2022. koja povezuje istraživače, inženjere i AI entuzijaste, donosi fokus na promociju AI, digitalnu transformaciju i povezivanje akademije, industrije i donosioce politika. U partnerstvu sa NCC Montenegro, nacionalnim centrom koji omogućava pristup evropskim superračunarskim resursima i pruža HPC/AI konsultacije, sporazum otvara put za zajedničke programe koji će podstaći inovacije i komercijalizaciju AI rješenja u zemlji.
Radujemo se nastavku i propirenju saradnje
Saradnja će se značajno fokusirati na konkretne aktivnosti koje obuhvataju organizovanje obuka, radionica i programa stručnog usavršavanja u AI/HPC, pružanje konsultantskih usluga, transfer znanja i realizacija zajedničkih industrijskih projekata koristeći HPC i AI resurse, kao i partnerstva sa univerzitetima i javnim upravama radi implementacije AI rješenja u obrazovanju, javnim servisima i politikama. Korišćenjem pristupa EuroHPC resursima i iskustva u navedenim oblastima, partnerstvo će omogućiti primjenu AI inovativnih rješenja, podržati pilot-projekte sa industrijom i izgradnju specijalizovanih kapaciteta kako bi crnogorske inovacije postale konkurentne.
Projekat AI-AGE predstavljen je na okruglom stolu „Vještačka inteligencija u zdravstvu – izazovi i prilike“, održanom 24. aprila 2026. godine u Crnogorskoj akademiji nauka i umjetnosti (CANU) u Podgorici. Događaj je okupio stručnjake iz Crne Gore i Bosne i Hercegovine kako bi razgovarali o ulozi vještačke inteligencije u zdravstvu, uključujući kliničke primjene, digitalnu transformaciju, etiku, medicinsko snimanje, NLP i AI asistente. Iskoristili smo ovu priliku da promoviramo aktivnosti EuroCC4SEE i NCC Montenegro.
The round table was an opportunity to promote EuroCC 2 & EuroCC4SEE and NCC Montenegro support
Projekat AI-AGE je predstavila prof. dr. Nataša Popović sa Medicinskog fakulteta Univerziteta Crne Gore, u okviru sesije posvećene vještačkoj inteligenciji u kliničkoj praksi. Prezentacija je istakla ključne nalaze projekta i pokazala kako vještačka inteligencija može podržati rano otkrivanje i skrining hroničnih bolesti, uključujući primjere vezane za otkrivanje kolorektalnog karcinoma i upotrebu biomarkera.
The main presentation was focused on AI-AGE goals and results (cross-project collaboration)
Događaj je bio prilika za promociju aktivnosti EuroCC-a i uloge NCC Montenegro u jačanju nacionalnih kapaciteta u oblasti HPC-a, HPDA-e i vještačke inteligencije. Učešće na ovom okruglom stolu dodatno je pozicioniralo AI-AGE i EuroCC4SEE u široj regionalnoj diskusiji o odgovornoj i klinički relevantnoj upotrebi vještačke inteligencije u medicini.
Povodom IoT Day 2026, biće organizovan online seminar pod nazivom “IoT, AI, HPC: Shaping the Future”, posvećen tehnologijama koje redefinišu savremenu digitalnu infrastrukturu. Fokus događaja biće na praktičnoj primjeni Interneta stvari (IoT), vještačke inteligencije (AI) i računarstva visokih performansi (HPC) u razvoju modernih digitalnih sistema.
Tokom seminara, eksperti iz organizacija DunavNET, DigitalSmart Montenegro, University of Donja Gorica i Recrewty predstaviće projekte i rješenja na kojima trenutno rade, sa posebnim osvrtom na realne primjene ovih tehnologija i njihov značaj za digitalnu transformaciju.
Među govornicima su: Nebojša Stojanović, Petar Knežević, Dejan Drajić, Anja Jakovljević, Stevan Čakić, Igor Ćulafić i Mitar Perović.
📅 24. april 2026. 🕙 10:00–11:30h 📍 Online seminar Organizatori: EuroCC 2 & EuroCC4SEE, University of Donja Gorica i DunavNET
Događaj je otvoren za istraživače, inženjere, developere i sve zainteresovane za savremene trendove i praktične primjene IoT, AI i HPC tehnologija.
U okviru EuroCC inicijative, ovaj projekat pokazuje kako računarstvo visokih performansi (HPC) omogućava novi pristup analizi industrijske politike putem tekstualnih podataka velikih razmjera.
Moderne inovativne politike sve su više ugrađene u strategije, izvještaje i dokumente o politici. Ovaj projekat tretira te dokumente kao podatke, transformirajući ih u mjerljive pokazatelje koji se mogu povezati s nacionalnim inovacijskim učinkom.
Od sirovih podataka do analitičkih uvida – Studija je započela s preko 50.000 dokumenata o politici i obradila je više od 36.000 čistih tekstova, što je rezultiralo strukturiranim skupom podataka od 825 nacionalnih i godišnjih zapažanja u 55 zemalja (2007–2021).
Pregled ulaznih podataka
Koristeći obradu prirodnog jezika (NLP), projekat izdvaja ključne signale politike, uključujući:
pažnju prema politici (koliko se tema raspravlja)
orijentaciju prema politici (da li je pozitivno ili negativno uokvirena)
Ovi signali omogućavaju kvantitativnu analizu diskursa o politici i povezivanje s rezultatima inovacija.
HPC infrastruktura bila je ključna za izvršenje cijelog procesa.
Kompletan tok rada završen je za otprilike 16 sati, dok bi isti proces na standardnom laptopu trajao nekoliko sedmica.
Ovo je omogućilo obradu podataka velikih razmjera, brzu iteraciju modela i robusnu analizu između zemalja.
Sažetak rezultata
Rezultati pokazuju da industrijska politika nema ujednačen učinak na inovacije. Umjesto toga, njen utjecaj ovisi i o vrsti politike i o načinu na koji se komunicira.
Ključni uvidi uključuju:
različite kategorije politika različito utječu na rezultate inovacija
naučne publikacije reagiraju brže od patenata ili ulaganja u istraživanje i razvoj
tekstualni signali politike mogu poslužiti kao rani pokazatelji promjena u inovacijskom okruženju
Ovaj projekt ističe kako HPC omogućuje:
transformaciju nestrukturiranog teksta u analitičke skupove podataka
integraciju analize politike s ekonomskim ishodima
razvoj novih alata za praćenje inovacijskih sistema
Takođe pokazuje vrijednost dokumenata o politici kao strateškog izvora podataka za istraživače, firme i kreatore politika.
Obuka o 3D printanju, generativnoj vještačkoj inteligenciji i računarstvu visokih performansi (HPC) uspješno je sprovedena prema planu, okupljajući učesnike zainteresirane za nove digitalne tehnologije i njihovu praktičnu primjenu u dizajnu i proizvodnji. Kroz obuku, učesnici su imali priliku istražiti osnove 3D printanja, digitalnog modeliranja i rastuću ulogu generativnih AI alata u kreiranju i poboljšanju 3D modela.
Dvodnevnom kursu prisustvovalo je oko 40 ljudi.
Ključna poruka obuke bila je da generativna vještačka inteligencija postaje važan pokretač inovacija, omogućavajući brže generiranje ideja, automatiziranu podršku dizajnu i nove kreativne tokove rada. Istovremeno, takvi modeli često zahtijevaju značajnu računarsku snagu za obuku, fino podešavanje i zaključivanje velikih razmjera. Ovdje HPC igra ključnu ulogu, pružajući infrastrukturu potrebnu za efikasno pokretanje naprednih AI modela i podršku složenijim, podatkovno intenzivnim zadacima. Povezivanjem 3D printanja, generativne vještačke inteligencije i HPC-a, obuka je istakla kako ove tehnologije mogu zajedno raditi na ubrzanju inovacija u obrazovanju, istraživanju i industriji.
Učesnici su bili podijeljeni u timove i takmičili su se sa svojim 3D modelima za printanje.Naglasili smo važnost HPC-a za pokretanje GenAI alata za 3D modeliranje.Pobjednički timovi su mogli printati svoje modele.
Nacionalni centar za kompetencije za računarstvo visokih performansi (NCC Crna Gora) pokreće kratki kurs posvećen novonastalom presjeku 3D printanja, generativne AI i računarstva visokih performansi (HPC). Kurs je osmišljen da učesnicima pruži praktičan uvid u kompletan proces digitalne fabrikacije – od koncepta i kreiranja modela do proizvodnje fizičkog prototipa.
Tokom dvodnevnog programa, učesnici će naučiti osnove tehnologija 3D printanja, CAD modeliranje i pripremu modela za printanje, a istovremeno će istražiti kako alati generativne AI mogu automatski generisati i poboljšavati 3D modele. Poseban segment kursa će se fokusirati na ulogu HPC infrastrukture u omogućavanju naprednih generativnih radnih procesa dizajna, uključujući obuku i primjenu AI modela za generiranje i optimizaciju složenog dizajna.
Namijenjeno studentima, istraživačima i profesionalcima
Kurs kombinuje teorijska predavanja sa praktičnim sesijama, omogućavajući učesnicima da eksperimentišu sa generiranjem modela uz pomoć umjetne inteligencije i pripreme dizajne za 3D printanje. Program kulminira završnim projektom u kojem učesnici implementiraju kompletan radni proces – od koncepta generisanog pomoću AI do odštampanog prototipa.
Kurs je namijenjen studentima, istraživačima, inženjerima, proizvođačima i profesionalcima zainteresiranim za digitalnu fabrikaciju, dizajn potpomognut vještačkom inteligencijom i napredne računarske tehnologije. Kurs će se održati 26. i 30. marta.
U okviru jubileja 30. međunarodne konferencije Informacione tehnologije – IT 2026, održane na Žabljaku, organizovan je trodnevni program aktivnosti posvećen primjeni visokoperformantnog računarstva (HPC) i vještačke inteligencije (AI) u nauci, industriji i digitalnoj transformaciji društva. Događaj je okupio istraživače, predstavnike nacionalnih centara za kompetencije, IT kompanije i međunarodne partnere, sa ciljem razmjene znanja, predstavljanja rezultata projekata i jačanja saradnje između akademske zajednice i privrede
EuroCC2 i EuroCC4SEE na 30. jubilarnoj ediciji IEEE konferencije Information Technology – IT Zabljak 2026
Tokom sva tri dana konferencije, jutarnji termini bili su rezervisani za prezentacije naučnih radova, gdje su istraživači predstavili rezultate svojih istraživanja iz oblasti vještačke inteligencije, visokoperformantnog računarstva, data science-a i digitalnih tehnologija. Ove sesije omogućile su diskusiju o aktuelnim naučnim trendovima i razmjenu ideja između autora radova i učesnika konferencije.
Prvi dan – naučne sekcije, radionica i prezentacija projekata
Program prvog dana započeo je jutarnjim blokom od četiri paralelne sekcije, pri čemu su se dvije odvijale u konferencijskim salama, dok su dvije organizovane u virtuelnom formatu. U okviru sekcija predstavljeni su naučni radovi koji se bave savremenim temama iz oblasti AI, HPC, data analitike, digitalne transformacije i softverskog inženjerstva, uz aktivnu diskusiju između autora i učesnika konferencije.
Prezentaccija aktivnosti NCC Montenegro i priprema za radionicu
U nastavku dana održana je radionica “Application of HPC and AI to Enhance the Tourism Offer”, fokusirana na razvoj proof-of-concept rješenja i praktičnu primjenu superračunarstva i vještačke inteligencije u unapređenju turističke ponude. Poseban naglasak bio je na razvoju rješenja koja integrišu HPC infrastrukturu, demonstrirajući kako napredni računarski resursi mogu doprinijeti analizi podataka, personalizaciji turističkih usluga i optimizaciji turističkih procesa.
Radionica fokusirana na primjenu HPC i AI u sektoru turizma
Van naučnih sekcija, srijeda je bila obilježena i događajem Project trade fair & dissemination of results, tokom kojeg su predstavljeni projekti i inovativna rješenja iz oblasti AI i HPC. Predstavljena su rješenja GetMoved, PAID-T, Wasco AI, Generative AI Intelligent Process Automation Platform, DeepMark i AI Heal, čime je dodatno ojačana veza između istraživačke zajednice i industrije i omogućena razmjena iskustava između istraživača i kompanija.
Drugi dan – panel o primjeni HPC tehnologija u nauci i industriji
Drugog dana konferencije održan je panel “Primjena HPC-a u nauci i industriji – stvarni primjeri i uspješne priče”, koji je moderirala Sandra Tinaj (NCC Montenegro). Panel je bio organizovan u dva dijela.
U prvom dijelu održana je diskusija o institucionalnom okviru i strateškom razvoju AI i HPC ekosistema u Crnoj Gori. U razgovoru su učestvovali Đorđe Krivokapić i Sandra Tinaj.
Diskusija strateškog razvoja AI i HPC ekosistema u Crnoj Gori
Đorđe Krivokapić predstavio je ključne elemente Nacionalne strategije razvoja vještačke inteligencije, uključujući planirane aktivnosti, razvoj infrastrukture i mehanizme podsticaja za istraživanje i inovacije. Poseban fokus bio je na jačanju institucionalnog okvira koji omogućava integraciju HPC i AI tehnologija u različite sektore društva, kao i na stvaranju okruženja koje podstiče saradnju između države, akademske zajednice i privrede.
Sandra Tinaj predstavila je aktivnosti Nacionalnog centra za kompetencije za HPC u Crnoj Gori (NCC Montenegro) u okviru projekata EuroCC i EuroCC4SEE, uključujući organizaciju treninga, podršku istraživačima i kompanijama, kao i pomoć pri pristupu evropskim superračunarskim resursima kroz EuroHPC inicijativu.
HPC aplikacije kroz saradnju NCC centara i predstavnika industrije u Jugoistočnoj Evropi
Drugi dio panela bio je posvećen predstavljanju konkretnih primjera primjene HPC tehnologija kroz rad nacionalnih centara za kompetencije i industrije.
Ana Lalović (Verlab) predstavila je aktivnosti NCC Bosna i Hercegovina, sa fokusom na primjenu HPC tehnologija u medicinskim i biomedicinskim istraživanjima, uključujući analizu medicinskih podataka i razvoj modela za naprednu dijagnostiku.
Boro Jakimovski predstavio je aktivnosti NCC Sjeverna Makedonija, sa posebnim fokusom na industrijske primjene HPC tehnologija i saradnju sa kompanijama koje razvijaju rješenja zasnovana na AI i naprednoj analitici.
Sandra Tinaj predstavila je aktivnosti NCC Montenegro kroz Proof of Concept projekte, koji omogućavaju kompanijama i istraživačima da testiraju i razvijaju inovativna rješenja koristeći HPC infrastrukturu i ekspertsku podršku.
Milutin Pavićević (Montenegrin AI Association) govorio je o perspektivi industrije i značaju saradnje između akademske zajednice i kompanija. Posebno je istakao kompetencije koje su potrebne mladim IT inženjerima u kontekstu HPC tehnologija, uključujući znanja iz paralelnog programiranja, obrade velikih skupova podataka i razvoja skalabilnih AI rješenja.
prof Ramo Šendelj kao predstavnik MontEDIH-a na panelu
U panelu je učestvovao i Ramo Šendelj (MONTEDIH), koji je govorio o značaju saradnje između projekata MONTEDIH i EuroCC4SEE u kontekstu podrške digitalnoj transformaciji kompanija i razvoja inovacionog ekosistema zasnovanog na HPC i AI tehnologijama.
Pored navedenog održani su B2B sastanci između NCCs, ali i NCCs i kompanija i istraživača.
Treći dan – EuroCC4SEE sesija i iskustva nacionalnih centara
Trećeg dana konferencije održana je sesija “EuroCC4SEE – Šta smo naučili i kuda idemo dalje?”, posvećena rezultatima i iskustvima nacionalnih centara za kompetencije u oblasti HPC-a.
Sesiju je otvorio Tomo Popović iz NCC Crna Gora, koji je predstavio aktivnosti realizovane kroz projekte EuroCC i EuroCC4SEE, uključujući treninge, saradnju sa kompanijama i podršku pri pristupu evropskim superračunarima. NCC Montenegro je organizovao više od 30 treninga koje je pohađalo oko 500 učesnika, ostvario saradnju sa više od 15 kompanija i pružio podršku za više od 10 prijava prema EuroHPC inicijativi, uključujući praktičan rad na evropskim superračunarskim klasterima.
U nastavku sesije predstavljene su aktivnosti nacionalnih centara za kompetencije iz regiona.
Posebna sesija je je posvećena naučenim lekcijama tokom EuroCC4SEE uz učešće predstavnika industrije
Marija Mitrović Dankulov predstavila je aktivnosti NCC Srbija, uključujući razvoj HPC infrastrukture kao što su Paradox klaster, AI klaster i državni data centar u Kragujevcu, koji će podržati projekte EuroCC3 i AI Factory satellite. Takođe su predstavljeni rezultati rada NCC-a, uspješne HPC priče i iskustva saradnje sa akademijom i industrijom.
Ozlem Sari iz NCC Turkey predstavila je rezultate postignute u posljednje tri godine, uključujući veliki broj obuka, info dana, proof-of-concept projekata i uspješnih priča realizovanih kroz saradnju sa akademijom i industrijom, kao i HPC infrastrukturu i regionalne inicijative koje su doprinijele širenju znanja o HPC.
Sarah Spahić predstavila je aktivnosti NCC Bosna i Hercegovina i Verlab instituta, uključujući obuke i radionice za akademiju i javni sektor, konsultacije i podršku istraživačkim projektima, kao i saradnju sa kompanijama Arti Analytics, Plastoflex i Bosnalijek.
Gjorgji Madjarov predstavio je aktivnosti NCC Sjeverna Makedonija i pregled realizovanih aktivnosti kroz projekte EuroCC i EuroCC4SEE, sa posebnim fokusom na saradnju sa IT kompanijama i organizacijama koje posjeduju specifična domenska znanja u oblastima relevantnim za razvoj AI i HPC rješenja.
Pristustvo većeg broja predstavnika industrije koji su pričali o svojim rješenjima i iskustvima sa HPC i podrškom NCC-a
U drugom dijelu sesije predstavljeni su i projekti crnogorskih kompanija koje koriste HPC i AI tehnologije. Kompanije su predstavile inovativna rješenja poput AI doktora kompanije OneAI, Wasco AI asistenta kompanije Five G, DeepMark platforme za audio watermarking, kao i rješenja kompanija ITAS, Trid Tech, Uhura i Paid MNE koja koriste HPC infrastrukturu za simulacije, razvoj AI modela i optimizaciju kompleksnih procesa.
Na kraju sesije Ramo Šendelj je naglasio značaj saradnje između projekata EuroCC i MONTEDIH, ističući mogućnosti realizacije zajedničkih aktivnosti i pružanja podrške crnogorskim kompanijama u različitim oblastima digitalne transformacije.
Jačanje HPC ekosistema kroz saradnju nauke i industrije
Trodnevni program u okviru konferencije IT Žabljak 2026 pokazao je značaj saradnje između istraživačke zajednice, industrije i evropskih inicijativa u razvoju HPC i AI tehnologija. Kroz naučne sekcije, radionice, panel diskusije i prezentacije projekata, učesnici su imali priliku da razmijene iskustva, predstave inovativna rješenja i identifikuju nove mogućnosti za saradnju.
Bilo je preko 20 predstavnika firmi koje su koristile pristup EuroHPC HPC resursima
Aktivnosti realizovane u okviru EuroCC4SEE projekta dodatno su doprinijele jačanju regionalnog HPC ekosistema i podsticanju primjene superračunarstva i vještačke inteligencije u nauci, industriji i javnom sektoru.
