nccmne, Autor HPC Montenegro

13.10.2026.24.10.2026.

Razvoj podržan EuroHPC resursima unapređuje AI transkripciju predavanja na crnogorskom jeziku

Rezultati razvoja realizovanog u okviru Proof of Concept projekta Exams 4.0, uz podršku Fonda za inovacije Crne Gore i korišćenje EuroHPC računarskih resursa, predstavljeni su na međunarodnoj konferenciji SAMYRAD 2026 u Sevilji, Španija.

Naučno-stručni rad „Whisper-Based Lecture Transcription for Montenegrin Higher Education with a Practical Evaluation“ predstavljen je na međunarodnoj konferenciji Smart Algorithms & Models: Your Reach to Advanced Dialogues (SAMYRAD 2026), održanoj 5–6. oktobra 2026. godine u Sevilji, Španija.

Autori rada, Stevan Čakić, Tomo Popović, Srđan Krčo i Igor Čulafić, istraživali su mogućnosti primjene OpenAI Whisper modela za automatsku transkripciju univerzitetskih predavanja na crnogorskom jeziku, koji nije direktno podržan ovim modelom.

Istraživanje je obuhvatilo evaluaciju tri varijante Whisper modela i tri jezička podešavanja zasnovana na srodnim južnoslovenskim jezicima, korišćenjem 30 univerzitetskih predavanja u ukupnom trajanju od gotovo 38 sati. U okviru eksperimenata generisano je 4.860 transkripata, pri čemu je za obimnu računarsku obradu korišćen EuroHPC superračunar LUMI u Finskoj.

Rezultati su pokazali da je varijanta Whisper turbo najpogodnija među testiranim modelima u pogledu konzistentnosti transkripcije, procijenjenog kvaliteta teksta i brzine obrade. Istraživanje je pružilo i praktične preporuke za obradu snimaka univerzitetskih predavanja na crnogorskom jeziku.

Razvoj i eksperimenti su obuhvatili evaluaciju tri varijante Whisper modela i tri jezička podešavanja zasnovana na srodnim južnoslovenskim jezicima, korišćenjem 30 univerzitetskih predavanja u ukupnom trajanju od gotovo 38 sati. U okviru eksperimenata generisano je 4.860 transkripata, pri čemu je za obimnu računarsku obradu korišćen EuroHPC superračunar LUMI u Finskoj.

Dobijeni rezultati već su primijenjeni u razvoju novog modula za transkripciju predavanja u okviru platforme Exams 4.0, koji omogućava nastavnicima da audio i video snimke pretvore u tekst koji se zatim može koristiti za AI-potpomognutu pripremu nastavnih materijala i ispitnih pitanja.

Istraživanje je realizovano u okviru Proof of Concept projekta Exams 4.0, koji sprovodi kompanija DigitalSmart u saradnji sa Univerzitetom Donja Gorica, uz finansijsku podršku Fonda za inovacije Crne Gore.

HPC Montenegro (Nacionalni centar kompetencija za HPC u Crnoj Gori) pružio je podršku istraživačkom timu u obezbjeđivanju pristupa evropskim superračunarskim resursima kroz EuroHPC JU Development Access program (oznaka projekta: EHPC-DEV-2024D12-018). Računarski eksperimenti realizovani su na superračunaru LUMI, kojim upravljaju CSC u Finskoj i LUMI konzorcijum.

Ovo istraživanje predstavlja primjer kako pristup evropskoj HPC infrastrukturi može doprinijeti primijenjenim istraživanjima u oblasti vještačke inteligencije, podsticanju inovacija u visokom obrazovanju i razvoju digitalnih alata prilagođenih manjim i nedovoljno zastupljenim jezicima.

11.10.2026.11.10.2026.

Istraživanje o primjeni AI za preporuku premium internet domena objavljeno u časopisu IEEE Access

Novi naučni rad pod nazivom „Premium Domain Name Recommendation via Semantic Retrieval and Reranking of Fixed Aftermarket Inventories“ objavljen je u međunarodnom naučnom časopisu IEEE Access. Autori rada su Milutin Pavićević, Tomo Popović, Srđan Krčo i Miodrag Vujković, sa Univerziteta Donja Gorica (UDG) i iz kompanije DunavNET.

Istraživanje se bavi izazovom preporuke odgovarajućih premium internet domena iz velikih kolekcija već registrovanih domena ponuđenih za preprodaju. Istraživači su razvili i evaluirali pristup koji kombinuje velike jezičke modele (LLM), semantičke vektorske reprezentacije, pretragu korišćenjem biblioteke FAISS i različite metode rangiranja preporuka. Eksperimenti su sprovedeni na uzorku od 30.000 domena iz kolekcije od gotovo 700.000 premium domena, uz evaluaciju u kojoj su učestvovala 22 stručnjaka iz industrije i 180 studenata. Rezultati su pokazali potencijal semantičke pretrage za unapređenje preporuka domena, uz balansiranje relevantnosti, raznovrsnosti preporuka i računarskih troškova.

Istraživanje ima i značajan potencijal za primjenu u industriji. Alicorn, softverska kompanija iz Crne Gore specijalizovana za razvoj rješenja za industriju internet domena, već razvija tehnologije za inteligentnu preporuku domena zasnovane na vještačkoj inteligenciji, uključujući platformu Name Sentinel. Metode istražene u ovom radu mogle bi doprinijeti daljem unapređenju takvih rješenja, posebno kroz efikasniju semantičku pretragu i kvalitetniju preporuku premium domena.

Istraživanje predstavlja još jedan primjer istraživanja i inovacija podržanih kroz evropske inicijative i povezanih sa aktivnostima HPC Montenegro (NCC Montenegro), koje doprinose razvoju kompetencija u oblasti vještačke inteligencije i jačanju saradnje akademskog i poslovnog sektora.

Pročitajte naučni rad: IEEE Access – DOI: 10.1109/ACCESS.2026.3740779

08.10.2026.08.10.2026.

HPC Montenegro i Luka Bar razmatraju nove mogućnosti saradnje

U okviru kontinuiranih aktivnosti usmjerenih na snažnije uključivanje javnih preduzeća i institucija u primjenu naprednih računarskih tehnologija, HPC Montenegro održao je radni sastanak sa predstavnicima Luke Bar, na kojem su razmatrane mogućnosti saradnje i primjene računarstva visokih performansi (HPC) u oblastima od strateškog značaja.

Tokom sastanka predstavljeni su kapaciteti, usluge i mogućnosti koje nudi HPC Montenegro, sa posebnim osvrtom na potencijal naprednih računarskih resursa za složene analize podataka, donošenje odluka zasnovanih na podacima i razvoj inovativnih rješenja u javnom sektoru.

Posebna pažnja posvećena je mogućnostima primjene HPC tehnologija u analizi politika Evropske unije, regulatornih okvira i strateških razvojnih prioriteta. Istaknuto je kako napredno računarstvo i pristupi zasnovani na analizi podataka mogu doprinijeti efikasnijoj analizi politika, strateškom planiranju i kvalitetnijem donošenju odluka, naročito u oblastima pomorstva i saobraćaja.

Na sastanku je postignut dogovor o uspostavljanju saradnje sa HPC Montenegro u narednom periodu, uz obostranu spremnost da se identifikuju prioritetne oblasti i definišu konkretne aktivnosti kroz koje bi HPC tehnologije mogle doprinijeti operativnom i strateškom razvoju Luke Bar.

Online sastanak HPC Montenegro i Luke Bar

Sastanku su prisustvovali Sandra Tinaj i Božidar Vlačić, a razgovor je protekao u konstruktivnoj razmjeni ideja, iskustava i prijedloga za buduću saradnju.

Nakon usaglašavanja prioriteta saradnje i identifikovanja konkretnih zajedničkih aktivnosti, naredni radni sastanak planiran je za novembar, kada će biti razmotreni dalji koraci i mogućnosti realizacije zajedničkih inicijativa.

Ova inicijativa predstavlja još jedan važan korak u ostvarivanju misije HPC Montenegro da računarstvo visokih performansi približi javnim preduzećima i institucijama u Crnoj Gori, podstičući njegovu širu primjenu kao pokretača digitalne transformacije, inovacija i strateškog razvoja zasnovanog na podacima.

02.10.2026.02.10.2026.

EuroCC3 predstavljen na INFOFEST-u 2026 i održana panel sesija o EU fondovima u Budvi, Crna Gora

Nacionalni centar kompetencija Crne Gore (NCC Montenegro), koji djeluje u okviru projekta EuroCC3, predstavljen je na INFOFEST-u 2026, najvećem regionalnom festivalu informatičkih dostignuća, održanom od 27. do 30. septembra 2026. godine u hotelu Avala Resort & Villas u Budvi, pod sloganom „Human in the Loop”.

Ovogodišnje izdanje festivala okupilo je više stotina učesnika iz Crne Gore i regiona – predstavnike tehnološke i telekomunikacione industrije, bankarstva, energetike, javne uprave, obrazovanja, akademske i medijske zajednice. Tokom tri dana programa razgovaralo se o sajber otpornosti i novim regulatornim okvirima (NIS2, DORA), ulozi IT zajednice u borbi protiv prirodnih nepogoda, digitalnoj infrastrukturi i energetici, tržištu rada, digitalnoj transformaciji javnih servisa, obrazovanju za svijet oblikovan vještačkom inteligencijom, zaštiti djece u digitalnom prostoru, povjerenju i bezbjednosti u digitalnom okruženju, kao i o uticaju vještačke inteligencije na medije. Ključna poruka INFOFEST-a 2026 bila je da vještačka inteligencija mijenja pravila, ali da odluke i odgovornost moraju ostati na čovjeku.

Projekat EuroCC3 i aktivnosti NCC Montenegro predstavila je Bojana Mališić, članica projektnog tima EuroCC3, u okviru INFOFEST Impact Foruma, posebnog završnog programa festivala posvećenog projektima, finansiranju i uticaju. Ona je obrazložila ulogu Nacionalnog centra kompetencija Crne Gore u izgradnji nacionalnog HPC i AI ekosistema, demokratizaciji pristupa evropskoj superkompjuterskoj infrastrukturi i podršci malim i srednjim preduzećima, akademskoj zajednici i javnoj upravi u usvajanju naprednih digitalnih tehnologija, uključujući mogućnosti koje pruža EuroHPC Joint Undertaking kroz besplatan pristup evropskoj superkompjuterskoj infrastrukturi i stručnosti.

Panel sesija: Da li smo spremni za EU fondove?

U okviru INFOFEST Impact Foruma organizovana je panel sesija pod nazivom „Da li smo spremni za EU fondove? Izgradnja nacionalnog ekosistema za razvoj konkurentnih projekata”, koja je okupila predstavnike ključnih nacionalnih institucija, akademske zajednice i inovacionog ekosistema: Marka Vukašinovića (Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija), Bojana Vujovića (Ministarstvo evropskih poslova), Branku Žižić (Univerzitet Crne Gore, Kancelarija za internacionalizaciju), Bojanu Mališić (Univerzitet Donja Gorica, EuroCC3) i mr Valentinu Radulović (Naučno-tehnološki park Crne Gore, direktorica).

Panel je bio posvećen spremnosti crnogorskih institucija, univerziteta i kompanija da uspješno apliciraju i realizuju projekte finansirane iz programa Evropske unije. Razgovaralo se o potrebi izgradnje povezanog nacionalnog ekosistema u kojem javna uprava, akademska zajednica, inovaciona infrastruktura i privreda zajednički rade na razvoju konkurentnih projektnih prijedloga, jačanju kapaciteta za pripremu i upravljanje projektima i uspostavljanju snažnih međunarodnih partnerstava. Posebna pažnja posvećena je ulozi centara kompetencija kao što je NCC Montenegro u povezivanju nacionalnih aktera sa evropskim inicijativama, obezbjeđivanju pristupa naprednim računarskim resursima i stručnosti, kao i u podršci malim i srednjim preduzećima i istraživačkim timovima da ideje pretoče u projekte sa realnim izgledima za finansiranje i mjerljivim uticajem.

Ova panel sesija pokazala je da pristup EU fondovima nije samo pitanje pojedinačnih projektnih prijedloga, već koordinisanog nacionalnog ekosistema – u kojem centri kompetencija, institucije i poslovna zajednica zajedno stvaraju uslove da Crna Gora u punoj mjeri iskoristi evropske mogućnosti u oblasti istraživanja, inovacija i digitalne transformacije.

25.09.2026.11.10.2026.

Istraživanje AI-AGE projekta pokazuje potencijal u otkrivanju kolorektalnog karcinoma analizom slika mrežnjače

Novi naučni rad, nastao u okviru istraživačkog projekta AI-AGE, koji zajednički realizuju Univerzitet Donja Gorica (UDG) i Univerzitet Crne Gore, objavljen je u međunarodnom časopisu Current Medical Imaging. Rad pod nazivom „Deep Learning Discrimination of Colorectal Cancer using Retinal Fundus Photographs: UK Biobank Case-Control Study“ istražuje mogućnosti primjene vještačke inteligencije (AI) za prepoznavanje karakteristika snimaka mrežnjače povezanih sa kolorektalnim karcinomom.

Koristeći 1.600 snimaka mrežnjače iz baze UK Biobank, istraživači su razvili model dubokog učenja zasnovan na arhitekturi EfficientNet-B3, koji je ostvario AUROC vrijednost od 0,945 na nezavisnom testnom skupu, uz razdvajanje podataka na nivou ispitanika. Rezultati ukazuju na to da snimci mrežnjače mogu sadržati korisne informacije o sistemskim oboljenjima, otvarajući mogućnosti za razvoj budućih neinvazivnih metoda skrininga i procjene rizika. Ipak, prije eventualne primjene u kliničkoj praksi neophodna su dodatna istraživanja i validacija.

Ovo istraživanje predstavlja značajan rezultat projekta AI-AGE i potvrđuje rastući potencijal primjene naprednih AI metoda u biomedicinskim istraživanjima u Crnoj Gori. Projekat ostvaruje sinergiju sa aktivnostima HPC Montenegro (NCC Montenegro) i EuroCC inicijativama, koje doprinose razvoju nacionalnih kapaciteta i kompetencija u oblasti računarstva visokih performansi (HPC), analize podataka i vještačke inteligencije. Ova saradnja doprinosi jačanju istraživačke infrastrukture i stručnih kapaciteta potrebnih za razvoj računarski zahtjevnih AI rješenja u medicini.

Projekat AI-AGE zajednički realizuju Fakultet za informacione sisteme i tehnologije Univerziteta Donja Gorica i Medicinski fakultet Univerziteta Crne Gore, uz finansijsku podršku Ministarstva prosvjete, nauke i inovacija Crne Gore.

Više informacija:

02.09.2026.05.10.2026.

FFplus uspješna priča: HPC i AI inovacije za oblast ljudskih resursa u Crnoj Gori

Projekat FFplus objavio je prve priče o uspjehu poslovnih eksperimenata, koje predstavljaju načine na koje evropska mala i srednja preduzeća i startap kompanije koriste računarstvo visokih performansi (HPC) za rješavanje konkretnih poslovnih izazova i razvoj novih proizvoda i usluga.

Među predstavljenim primjerima je i projekat GenAI-HPC4WB – Transforming Business Culture and Hiring Through High-Performance Computing, koji realizuju kompanije Recrewty i DigitalSmart. Projekat kombinuje vještačku inteligenciju, mašinsko učenje i HPC radi razvoja jezičkih tehnologija i alata za upravljanje ljudskim resursima prilagođenih tržištu Zapadnog Balkana, sa posebnim fokusom na crnogorski, srpski, bosanski i hrvatski jezik.

Klikni na sliku za otvaranje priče na FFplus sajtu

Važan dio eksperimenta obuhvatio je treniranje i evaluaciju naprednih jezičkih modela korišćenjem EuroHPC superkompjutera LEONARDO u CINECA centru u Italiji. Razvijena rješenja podržavaju analizu biografija kandidata, povezivanje kandidata sa radnim pozicijama, obradu intervjua i psihometrijske procjene, uz zadržavanje stručnjaka u procesu donošenja konačnih odluka.

Objavljena FFplus priča o uspjehu posebno ističe praktične poslovne rezultate projekta, uključujući značajno smanjenje vremena potrebnog za pregled prijava i troškova AI podržane pretrage kandidata.

Za NCC Montenegro, ovaj projekat predstavlja još jedan dobar primjer kako kompanije iz Crne Gore mogu koristiti evropski HPC ekosistem. Kroz podršku NCC-a, kompanije mogu identifikovati odgovarajuće programe podrške, razviti HPC i AI poslovne slučajeve i dobiti pristup evropskim superkompjuterskim resursima za eksperimentisanje i razvoj.

Više informacija dostupno je u okviru FFplus priče o uspjehu: HPC-Driven Human Resources Innovation for the Western Balkans:
https://www.ffplus-project.eu/en/success-stories/hpc-driven-human-resources-innovation-for-the-western-balkans/

Zahvalnica

Poslovni eksperiment GenAI-HPC4WB finansiran je u okviru projekta FFplus, koji finansira European High-Performance Computing Joint Undertaking (EuroHPC JU) kroz ugovor o grantu br. 101163317, uz podršku programa Digital Europe.

Zahvaljujemo EuroHPC Joint Undertaking na dodijeljenom pristupu EuroHPC superkompjuteru LEONARDO, koji je smješten u centru CINECA u Italiji, kroz EuroHPC Development Access poziv.

01.08.2026.01.08.2026.

HPC Montenegro na Istočnoevropskoj školi mašinskog učenja (EEML 2026) na Cetinju

NCC HPC Montenegro učestvovao je kao partner na Istočnoevropskoj školi mašinskog učenja (Eastern European Machine Learning Summer School – EEML 2026), koja je od 27. jula do 1. avgusta 2026. godine održana na Cetinju. Škola je okupila oko 300 učesnika iz cijele Evropske unije — otprilike polovina iz istočne Evrope — kao i istraživače i kompanije iz Crne Gore, čime se svrstala među najveće skupove posvećene vještačkoj inteligenciji i mašinskom učenju u regionu.

U utorak i srijedu (28. i 29. jula) HPC Montenegro imao je štand na kojem je naš tim tokom dva dana razgovarao sa učesnicima o računarstvu visokih performansi (HPC) za potrebe vještačke inteligencije i mašinskog učenja. Kroz te razgovore povezali smo se sa predstavnicima privrede i akademske zajednice — iz Crne Gore i iz cijele Evrope — što nam je omogućilo da bolje razumijemo njihove računarske potrebe i pokažemo kako HPC resursi mogu podržati njihov rad.

U četvrtak, 30. jula 2026. godine, HPC Montenegro održao je uvodno predavanje za sve učesnike. Predstavili smo aktivnosti NCC HPC Montenegro, dali pregled istorijata inicijative EuroCC kroz projekte EuroCC1, EuroCC2 i EuroCC4SEE, i izvijestili o tome kako istraživači i organizacije iz Crne Gore koriste pristup EuroHPC resursima. Pozvali smo učesnike iz Crne Gore na saradnju i korišćenje naših usluga, a učesnicima iz regiona i drugih djelova EU pomogli smo da pronađu i povežu se sa nacionalnim kompetentnim centrima (NCC) u svojim zemljama.

Naše učešće na EEML 2026 odražava dvostruku misiju NCC HPC Montenegro: pružanje podrške kroz obuke radi razvoja HPC i AI vještina u regionu, kao i saradnju sa privredom kako bi prednosti računarstva visokih performansi bile dostupne kompanijama i široj ekonomiji.

Posebno želimo da istaknemo da su pojedini članovi tima HPC Montenegro tokom EEML-a pružali direktnu podršku i obuku učesnicima, pomažući im u praktičnom radu i savladavanju alata i koncepata mašinskog učenja. Uz njih, članovi našeg tima i studenti učestvovali su i kao volonteri u organizaciji škole i u EEML aktivnostima.

Više o školi možete pronaći na www.eeml.eu. Za više informacija o NCC HPC Montenegro, ili za razgovor o saradnji i pristupu našim uslugama, obratite se našem timu.