EuroHPC JU danas je pokrenuo svoj prvi Poziv za pristup kvantnom računarstvu (Quantum Access Call). Istraživači, javne institucije i kompanije širom Evrope od sada mogu zatražiti besplatan pristup prvim EuroHPC kvantnim računarima.
Ovo je jedinstvena prilika da:
eksperimentišete s različitim kvantnim tehnologijama
unaprijedite naučna otkrića
razvijete inovativne kvantne aplikacije
istražite potencijal #kvantnogračunarstva za izazove iz stvarnog svijeta
Poziv je kontinuirano otvoren, a prvi rok za prijavu je 1. avgust 2026. godine.
Gost ove epizode je David Sumpter, profesor na Odsjeku za matematiku, statistiku, vještačku inteligenciju i nauku o podacima na Univerzitetu u Upsali u Švedskoj. On je takođe suosnivač kompanije Twelve Football, koja pomaže fudbalskim klubovima da bolje razumiju sve metrike i donose pametnije odluke. Razgovaramo o odnosu između matematike i fudbala, o njihovim uspjesima i izazovima u radu sa fudbalskim klubovima, kao i o njihovom proizvodu vještačke inteligencije Earpiece.
Podgorica, 18. jun 2026. – Članovi tima Nacionalnog centra kompetencija za HPC u Crnoj Gori – NCC Montenegro učestvovali su na naučnom skupu „AI ekonomija”, održanom u Crnogorskoj akademiji nauka i umjetnosti u organizaciji Odjeljenja društvenih nauka, odnosno Odbora za ekonomske nauke, demografiju i antropologiju.
Skup je okupio predstavnike akademske zajednice, istraživače, stručnjake i predstavnike različitih sektora, sa ciljem razmatranja uticaja vještačke inteligencije na ekonomiju, obrazovanje, profesije, poslovne modele, digitalnu transformaciju, zdravstveni sistem, sajber bezbjednost i šire društvene promjene.
Učešće NCC Montenegro tima bilo je usmjereno na povezivanje tema AI ekonomije sa izazovima i mogućnostima malih ekonomija, razvojem domaćih digitalnih i AI kapaciteta, kao i ulogom obrazovanja, komunikacije i interdisciplinarnih vještina u novom tehnološkom okruženju. Posebno je istaknuto da male ekonomije ne bi trebalo da ostanu samo korisnici gotovih AI rješenja, već da kroz znanje, infrastrukturu, istraživanje i sektorsku specijalizaciju mogu aktivno učestvovati u razvoju AI ekonomije.
Skup je takođe iskorišćen kao prilika da se dodatno predstave aktivnosti NCC Montenegro, EuroCC3 projekta, kao i mogućnosti koje evropski HPC ekosistem pruža istraživačima, univerzitetima, javnom sektoru i privredi u Crnoj Gori. U tom kontekstu, posebno je naglašena važnost pristupa HPC resursima za razvoj i testiranje AI modela, obradu velikih količina podataka, naprednu analitiku, digitalnu transformaciju organizacija i razvoj inovativnih rješenja u industriji.
Poruka NCC Montenegro tima bila je da primjena AI u ekonomiji nije samo pitanje tehnologije, već i pitanje izgradnje ljudskih, institucionalnih i infrastrukturnih kapaciteta. Zato aktivnosti NCC Montenegro obuhvataju podršku za pristup HPC resursima, obuke, konsultacije, povezivanje akademije i industrije, kao i podizanje svijesti o tome kako HPC i AI mogu doprinijeti poslovnom razvoju, istraživanju, inovacijama i unapređenju obrazovanja.
Učešće na ovom skupu predstavlja još jedan korak u jačanju saradnje između akademske zajednice, privrede i javnog sektora, posebno u oblastima u kojima AI, HPC i data-driven pristupi mogu doprinijeti konkurentnosti, efikasnosti i održivom razvoju Crne Gore.
NCC Montenegro će i u narednom periodu nastaviti da promoviše upotrebu evropskih HPC resursa, jača kapacitete lokalnih aktera i podržava organizacije u Crnoj Gori koje žele da razvijaju napredna digitalna, AI i data-driven rješenja.
Na Montenegro STEM & Finance Forumu 2026, koji je 10. juna 2026. godine uspješno održan na Univerzitetu Donja Gorica, učesnicima je predstavljen Nacionalni centar kompetencija Crne Gore (NCC Montenegro) u okviru međunarodnog projekta EuroCC3.
Prezentaciju NCC Montenegro i EuroCC3 projekta održala je prof. dr Milica Vukotić, prorektorka Univerziteta Donja Gorica, ukazujući na značaj razvoja naprednih računarskih kapaciteta i vještačke inteligencije kao ključnih pokretača digitalnog razvoja Crne Gore i njene integracije u evropski istraživački prostor.
NCC Montenegro predstavlja ključnu infrastrukturu za razvoj naprednih računarskih tehnologija u Crnoj Gori. Kroz EuroCC3 projekat, centar pruža podršku privredi, istraživačkim institucijama i javnom sektoru u pristupu visokoučinskim računarima (HPC), vještačkoj inteligenciji i analizi velikih podataka. Uspostavljanje NCC-a otvara nove mogućnosti za inovacije, digitalnu transformaciju i povećanje konkurentnosti crnogorske privrede na evropskom i globalnom tržištu, a ujedno jača vezu između nauke i privrede kroz zajednički razvoj rješenja zasnovanih na najsavremenijim tehnologijama.
STEM Forum je organizovan od strane Dostignuća mladih Crne Gore a okupio je predstavnike akademske zajednice i privrede, među kojima su bili Privredna komora Crne Gore, CKB banka, ICL Montenegro i mnogi drugi, događaj posvećen mladim inovatorima, preduzetnicima i timovima koji razvijaju rješenja iz oblasti STEM-a, finansija, tehnologije, cirkularne ekonomije i društvenih inovacija.
U okviru edukativnog programa, Arnad Lekić, Igor Ćulafić i dr Stevan Čakić održali su trening na temu „Upotreba AI alata u aktivnim projektima“, pružajući učesnicima uvid u praktičnu primjenu alata vještačke inteligencije u realnim projektnim scenarijima i svakodnevnom radu.
Dr Bojana Mališić održala je trening posvećen prijavama na EU projekte, pružajući učesnicima praktična znanja i smjernice za pristup evropskim fondovima i međunarodnim programima finansiranja.
Prezentacija NCC Montenegro na ovakvom događaju mladih inovatora i preduzetnika potvrđuje opredijeljenost Univerziteta Donja Gorica da napredne računarske tehnologije i rezultate međunarodnih projekata učini dostupnim široj akademskoj i poslovnoj zajednici u Crnoj Gori.
Nacionalni centar kompetencija Crne Gore za HPC i AI (NCC Montenegro), koji djeluje u okviru projekta EuroCC3 predstavljen je na Međunarodnoj konferenciji o menadžmentu i organizaciji ICMO 2026 – „Održivost po dizajnu: Promišljanje strategije, ljudi i digitalne budućnosti”, održanoj u Pržnu, Crna Gora.
Na konferenciji je učestvovalo više od 300 učesnika iz preko 45 zemalja, sa više od 30 plenarnih, pozivnih i uredničkih govornika, te Naučnim odborom koji čine istraživači iz 46 zemalja, uključujući predstavnike svih 27 država članica Evropske unije. ICMO 2026 poslužio je kao platforma visokog nivoa za razmjenu znanja i iskustava između istraživača, urednika naučnih časopisa, studnata doktoskih studija, institucionalnih lidera i predstavnika biznis zajednice. Projekat EuroCC3 i aktivnosti NCC Montenegro predstavio je Stevan Čakić, član projektnog tima EuroCC3, koji je obrazložio ulogu Nacionalnog centra kompetencija Crne Gore u izgradnji nacionalnog HPC i AI ekosistema, demokratizaciji pristupa evropskoj superkompjuterskoj infrastrukturi i podršci malim i srednjim preduzećima, akademskoj zajednici i javnoj upravi u usvajanju naprednih digitalnih tehnologija.
Posebna trening sesija: HPC/AI za poslovnu konkurentnost
U okviru programa konferencije, NCC Montenegro organizovao je posebnu sesiju i trening pod nazivom „Istraživanje HPC/AI i menadžmenta: Pokretanje organizacijske konkurentnosti u digitalnom dobu”, namijenjenu posebno malim i srednjim preduzećima i široj poslovnoj zajednici.
Trening je odgovorio na rastuću potrebu malih i srednjih preduzeća da koriste napredne digitalne tehnologije — uključujući superračunarstvo (HPC), vještačku inteligenciju (AI) i Big Data — kao strateške alate za jačanje konkurentnosti, operativne efikasnosti i donošenja odluka zasnovanih na podacima. Učesnici su upoznati sa ključnim konceptima i praktičnim primjenama HPC-a i AI-ja u oblastima kao što su prognoziranje potražnje, finansijsko modeliranje, prediktivna analitika i poslovni modeli zasnovani na podacima, kao i sa mogućnostima koje nude EuroCC3 i EuroHPC Joint Undertaking, koji pruža besplatan pristup vrhunskoj evropskoj superkompjuterskoj infrastrukturi i stručnosti — uključujući mala i srednja preduzeća i startapove
Poseban dio treninga bio je prikaz stvarnog istraživačkog use case-a pod nazivom „Kako je institucionalna HPC infrastruktura pretvorila 50.647 URL-ova dokumenata politike u reproduktivni sistem po zemlji i godini”, koji je predstavio istraživač Božidar Vlačić sa Católica Porto Business School & CEGE, Universidade Católica Portuguesa i Univerziteta Donja Gorica. Use case je na konkretan način demonstrirao transformativnu snagu HPC-a za istraživanje i poslovnu analitiku: koristeći EuroHPC superkompjutersku infrastrukturu, istraživački tim obradio je više od 50.000 URL-ova dokumenata politike, uspješno preuzimajući i konvertujući skoro 37.000 PDF-ova — ukupno 92,6 GB podataka — u čistu, analitički spremnu bazu podataka po zemlji i godini koja pokriva 55 zemalja u periodu od 2007. do 2021. godine. Zadatak za koji se procjenjuje da bi na standardnom laptopu trajao skoro 30 dana, završen je u jednom noćnom pokretanju klastera za manje od 16 sati, što je dramatično skratilo vrijeme do rezultata i učinilo operativno izvodivom prethodno neostvarivu empirijsku studiju velikih razmjera. Nastali istraživački sistem ispitivao je kako signali industrijske politike u javnim dokumentima koreliraju sa nacionalnim inovacionim kapacitetima — mjerenim kroz intenzitet istraživanja i razvoja, naučne publikacije i patente rezidenata — pružajući direktno primjenjive uvide kako za kreatore politike tako i za poslovne analitičare.
Ovaj use case ilustrovao je poslovnoj zajednici kako HPC nije samo alat za nauku i inženjering, već strateški pokretač menadžmenta zasnovanog na podacima, analize politike i kompetitivne inteligencije.
