Veliko nam je zadovoljstvo da podijelimo da će generalna menadžerka Univerziteta Donja Gorica Sandra Tinaj i profesor Tomo Popovic biti dio ovogodišnjeg festivala informatičkih dostignuća u Crnoj Gori. Na Infofestu će predstaviti EuroCC 2 and EuroCC4SEE projekat i govoriti o tome kako superračunarstvo otvara nove prilike za razvoj nauke, inovacija i privrede.
Već više od tri decenije INFOFEST okuplja lidere i liderke iz akademije, industrije i javnog sektora, a ove godine i naš tim doprinosi razgovoru o digitalnoj budućnosti.
NCC Montenegro učestvuje na ovogodišnjem INFOFEST-u sa prezentacijom 30. septembra
Superračunar JUPITER je u junu 2025. godine pušten u rad u istraživačkom centru Jülich (Forschungszentrum Jülich, FZJ), kroz Jülich Supercomputing Centre (JSC) i u okviru inicijative EuroHPC JU. Time je Evropa dobila svoj prvi egzaskalni sistem i trenutno najbrži računar na kontinentu, koji je zauzeo četvrto mjesto na svjetskoj TOP500 listi superračunara. JUPITER se odlikuje izuzetnim performansama, jer je ujedno i najenergetski efikasniji među prvih pet najbržih sistema na svijetu.
Pogled na unutrašjnost rack sobe JUPITER-a (izvor: Forschungszentrum Jülich)
Sistem je zasnovan na modularnoj arhitekturi i sastoji se od oko 24 000 NVIDIA GH200 „Grace Hopper“ superčipova, što ga čini posebno pogodnim za visokoparalelne aplikacije kao što su treniranje velikih jezičkih modela i kompleksne naučne simulacije. Pored toga, JUPITER kombinuje tzv. „Cluster“ i „Booster“ module i ostvaruje ukupne performanse koje nadilaze 1 egzaflop po sekundi, čime ulazi u kategoriju egzaskalnih računara. Posebna pažnja posvećena je i održivosti: sistem troši oko 15 MW električne energije, napaja se isključivo iz obnovljivih izvora, dok se otpadna toplota koristi za grijanje objekata unutar kampusa Forschungszentruma Jülich.
Pogled iz vazduha (izvor: Forschungszentrum Jülich)
Značaj JUPITER-a je višestruk. Kao simbol evropske tehnološke nezavisnosti, on doprinosi digitalnoj suverenosti i omogućava istraživačima i industriji širom Evrope pristup do sada nedostižnim računalnim kapacitetima. Njegova snaga posebno će unaprijediti oblasti kao što su klimatske simulacije, istraživanja mozga, kvantna simulacija i treniranje naprednih AI modela. Projekat je rezultat saradnje evropskih institucija i industrijskih partnera u okviru inicijative EuroHPC JU i predstavlja primjer uspješne sinergije javnog i privatnog sektora u službi nauke, inovacija i industrijskog razvoja.
Superračunar JUPITER nije samo najbrži evropski sistem, već i simbol nove egzaskalne ere i jasne ambicije Evrope da bude lider u oblasti visokoperformantnog računarstva i vještačke inteligencije. Više informacija [link].
U cilju uspješnog sprovođenja novih istraživačkih pravaca u okviru projekta “AI segmentacija i inspekcija 3D skeniranjem”, istraživači Centra za računarske nauke Prirodno-matematičkog fakulteta (PMF) su kreirali još jednu uspješnu aplikaciju za korišćenje HPC resursa koje obezbjeđuje EuroHPC Joint Undertaking. Nakon kompletiranja izvještaja za prethodno korišćenje resuruse u okviru Benchmark poziva, uz podršku tima NCC Crne Gore sa Univerziteta Crne Gore, pripremljena je aplikacija za pristup Leonardo supekomjuterskom centru u okviru Development poziva.
Kao rezultat ovog projekta očekuje se proširenje mogućnosti sistema za automatsku segemntaciju 3D prikaza mehaničkih sklopova dobijenih pomoću 3D skenera, što otvara mogućnosti primjene u oblastima obrnutog inženjeringa, kontrole kvaliteta, proširene realnosti (AR), virtuelne realnosti (VR) itd. Kao rezultat projekta se očekuje i odbrana jedne doktorske disertacije iz ove oblasti.
Nakon što su završili eksperiment na Leonardo booster particiji, dobijen putem Benchmark Call-a, Five Grupa je ponovo uspješno aplicirala za HPC resurse — ovog puta putem Development Call-a. U konsultaciji sa timom NCC Crne Gore, prepoznato je da njihova nova projektna ideja, proizašla iz trenutnog projekta “Wasco AI – Prilagođena optimizacija AI asistenta putem HPC”, bolje odgovara uslovima Development Call-a za resurse EuroHPC JU. Shodno tome, Five Grupa je pripremila još jednu aplikaciju uz podršku tima NCC Crne Gore, i od sredine avgusta je ponovo stekla pristup Leonardo booster particiji, ovoga puta na period od godinu dana.
Wasco AI – Prilagođena optimizacija AI asistenta putem HPC
Istraživači sa Univerziteta Donja Gorica (UDG) predstavili su svoje najnovije rezultate na 2025 IEEE International Symposium on Applied Sciences (ISAS). Rad pod naslovom „Real-time Image Generation Utilizing ARM SBC Architecture“ sada je objavljen u IEEE i dostupan na [link]-u.
Klikni na sliku da se otvori rad
Autori Igor Ćulafić, Tomo Popović, Ivan Jovović i Stevan Ćakić istražuju mogućnosti primjene naprednih generativnih AI modela na ARM edge uređajima, konkretno na platformi NVIDIA Jetson Orin Nano. Dok je generisanje slika u realnom vremenu pomoću modela poput Stable Diffusion do sada zahtijevalo snažne desktop GPU-ove ili HPC klastere, ovo istraživanje pokazuje da se uz pažljivu CUDA optimizaciju, prilagođavanje ARM arhitekturi i dinamičko upravljanje resursima može postići performansa od 2–6 FPS pri rezoluciji 512×512 direktno na niskoenergetskim edge uređajima.
Rad se bavi izazovima vezanim za termalno upravljanje, ograničenja memorije i softversku kompatibilnost, predlažući ARM-optimizovano Docker okruženje i adaptivno balansiranje opterećenja. Rezultati pokazuju kako decentralizovani, energetski efikasni edge sistemi mogu dopuniti HPC ekosisteme, otvarajući nove mogućnosti u oblastima kao što su zdravstvo, automobilska industrija i pametni gradovi.
Ova publikacija takođe odražava misiju NCC Montenegro da podrži akademsku zajednicu i mlade istraživače u razvoju znanja iz oblasti vještačke inteligencije i visokoperformansnog računarstva (HPC). Kroz ekspertizu, resurse i saradnju, NCC Montenegro doprinosi jačoj integraciji domaćeg istraživačkog rada u evropski HPC ekosistem.
U junu 2025. godine, tim NCC Crne Gore sa Univerziteta Crne Gore, posjetio je ITAS kompaniju. Tokom posjete, predstavljeni su detalji o FFplus projektnom Pozivu 2 – Tip 1, koji se fokusira na poslovne eksperimente. ITAS, SME kompanija iz oblasti informacionih tehnologija, koja realizuje nekoliko inovativnih projekata, prepoznala je ovu priliku i odlučila da pripremi prijedlog projekta vezan za svoj tekući fintech projekat.
NCC Montenegro u posjeti kompaniji ITAS
Kao dio usluga podrške koje pruža tim NCC Crne Gore, prof. Božo Krstajić posjetio je ITAS kompaniju u četvrtak, 31. jula, dok je prof. Enis Kočan učestvovao online na ovom sastanku. Tokom sesije, sve potrebne informacije o pozivu za FFplus projekat podijeljene su sa ITAS timom. Na sastanku je takođe razgovarano o potencijalnom uključivanju tima NCC Crne Gore, kao partnera za podršku, zaduženom za pružanje tehničke podrške pri korišćenju HPC resursa. Dogovoreni su naredni koraci u izradi prijedloga projekta i identifikovani su potencijalni partneri.
U okviru aktivnosti širenja i saradnje na projektu EuroCC2, predstavnici NCC Crna Gora (Univerzitet Donja Gorica) posjetili su kompaniju 3D Soba, crnogorski startap specijalizovan za profesionalnu 3D štampu i rješenja u oblasti aditivne proizvodnje. Sastanak je održan u julu 2025. godine u proizvodnom pogonu kompanije u Podgorici i predstavljao je prvi korak ka potencijalnoj saradnji u oblastima računarstva visokih performansi (HPC) i vještačke inteligencije (AI). 3D Soba je jedna od prvih malih i srednjih firmi u regionu koja je uspostavila farmu 3D štampača, nudeći brzu izradu prototipova, razvoj prilagođenih proizvoda i serijsku proizvodnju u malim količinama. Zahvaljujući inovativnom pristupu i primjeni naprednih tehnologija, kompanija se pozicionirala kao regionalni pionir u oblasti digitalne proizvodnje.
Proizvodni pogon i farma 3D printera
Tokom sastanka, tim NCC Crna Gora predstavio je ciljeve i aktivnosti projekta EuroCC, sa fokusom na mogućnosti koje HPC i AI nude malim i srednjim preduzećima u kontekstu optimizacije proizvodnje, automatizacije procesa i razvoja inovativnih digitalnih rješenja. U diskusiji su se pojavile zanimljive ideje, uključujući primjenu AI u generisanju 3D modela i optimizaciji dizajna, potencijal za simulaciju i virtuelno testiranje prototipova pomoću HPC resursa, kao i korišćenje generativnog dizajna za unapređenje radnih tokova u prilagođenoj proizvodnji.
NCC Montenegro tim u posjeti firmi 3D Soba
Domaćini sastanka bili su Miloš Grbović, generalni direktor 3D Sobe, i Aleksandar Masić, menadžer proizvodnje. Obostrano je iskazana spremnost za dalju saradnju, a naredni sastanak planiran je za jesen 2025. godine, kada će se razmatrati konkretni slučajevi upotrebe i modaliteti podrške.
