Category: Industrija

U okviru aktivnosti širenja i saradnje na projektu EuroCC2, predstavnici NCC Crna Gora (Univerzitet Donja Gorica) posjetili su kompaniju 3D Soba, crnogorski startap specijalizovan za profesionalnu 3D štampu i rješenja u oblasti aditivne proizvodnje. Sastanak je održan u julu 2025. godine u proizvodnom pogonu kompanije u Podgorici i predstavljao je prvi korak ka potencijalnoj saradnji u oblastima računarstva visokih performansi (HPC) i vještačke inteligencije (AI). 3D Soba je jedna od prvih malih i srednjih firmi u regionu koja je uspostavila farmu 3D štampača, nudeći brzu izradu prototipova, razvoj prilagođenih proizvoda i serijsku proizvodnju u malim količinama. Zahvaljujući inovativnom pristupu i primjeni naprednih tehnologija, kompanija se pozicionirala kao regionalni pionir u oblasti digitalne proizvodnje.

Tokom sastanka, tim NCC Crna Gora predstavio je ciljeve i aktivnosti projekta EuroCC, sa fokusom na mogućnosti koje HPC i AI nude malim i srednjim preduzećima u kontekstu optimizacije proizvodnje, automatizacije procesa i razvoja inovativnih digitalnih rješenja. U diskusiji su se pojavile zanimljive ideje, uključujući primjenu AI u generisanju 3D modela i optimizaciji dizajna, potencijal za simulaciju i virtuelno testiranje prototipova pomoću HPC resursa, kao i korišćenje generativnog dizajna za unapređenje radnih tokova u prilagođenoj proizvodnji.

Domaćini sastanka bili su Miloš Grbović, generalni direktor 3D Sobe, i Aleksandar Masić, menadžer proizvodnje. Obostrano je iskazana spremnost za dalju saradnju, a naredni sastanak planiran je za jesen 2025. godine, kada će se razmatrati konkretni slučajevi upotrebe i modaliteti podrške.

Sa ponosom objavljujemo da je crnogorska kompanija Coinis, predvođena Tamarom Pavlović, uspješno obezbijedila resurse kroz EuroHPC JU Development poziv za razvoj inovativnog projekta AIChecker koji se fokusira na detekciju teksta generisanog pomoću vještačke inteligencije. Projekat je dobio pristup na 4.500 čvor-sati na superračunaru LUMI-G, jednom od najmoćnijih računarskih sistema u Evropi, za razvojnu fazu u trajanju od 12 mjeseci, počevši od jula 2025. godine.

Njihov projekat se bavi aktuelnim globalnim izazovom: detekcijom AI-generisanog teksta u digitalnoj komunikaciji, obrazovanju i nauci. Sa ubrzanim razvojem velikih jezičkih modela (LLM), granica između ljudski i mašinski pisanog teksta postaje sve nejasnija. Cilj ovog projekta je da očuva integritet pisanog sadržaja i podstakne etičku upotrebu generativne AI tehnologije.

Their project addresses a pressing global issue: the detection of AI-generated text in digital communication, education, and research. With the rapid rise of large language models (LLMs), the boundaries between human- and machine-written content are increasingly blurred. This project aims to safeguard writing integrity and foster the ethical use of generative AI technologies.

U okviru aktivnosti projekta EuroCC2, predstavnici Nacionalnog centra za kompetencije za visokoperformantno računarstvo (NCC) Crne Gore, koji djeluje pri Univerzitetu Donja Gorica (UDG), posjetili su privatnu zdravstvenu ustanovu Poliklinika Filipović u Podgorici. Tokom posjete, tim NCC-a razgovarao je sa dr Vericom Stanišić, specijalistkinjom radiologije, o mogućnostima saradnje u primjeni visokoperformantnog računarstva (HPC) i vještačke inteligencije (AI) u medicinskoj dijagnostici.

Cilj sastanka bio je upoznavanje ustanove sa misijom EuroCC2 projekta, kao i razmatranje mogućnosti da se savremene računarske tehnologije primijene u analizi medicinskih slika, posebno u kontekstu prevencije i ranog otkrivanja karcinoma dojke. Tim NCC-a je predstavio dostupne nacionalne i evropske resurse iz oblasti HPC-a i AI-a, kao i primjere njihove primjene u medicinskoj analizi podataka.

Domaćini su predstavili rad Poliklinike Filipović i demonstrirali dio savremene dijagnostičke opreme kojom raspolažu, uključujući digitalnu mamografiju, ultrazvuk, i elastografiju — ključne metode za pravovremeno otkrivanje i praćenje bolesti dojke. Ove metode se oslanjaju na stručni kadar i modernu infrastrukturu, što predstavlja kvalitetnu osnovu za kliničku primjenu inovacija.

Sastanak je završen izraženom obostranom spremnošću za buduću saradnju, uključujući definisanje zajedničkih pilot projekata u oblasti AI podrške analizi medicinskih slika. Planiran je i naredni sastanak, na kojem će učestvovati prošireni timovi sa obje strane, kako bi se dogovorili naredni koraci.

Ova posjeta predstavlja još jedan važan korak ka povezivanju HPC/AI zajednice i zdravstvenog sektora u Crnoj Gori, otvarajući prostor za inovacije koje donose korist i ljekarima i pacijentima.

FFplus (Fortissimo plus), evropska inicijativa koja ističe i promoviše usvajanje visokoperformansnog računarstva (HPC) od strane malih i srednjih preduzeća i startupova širom Evrope, objavila je svoj drugi otvoreni poziv za finansiranje poslovnih eksperimenata.

Ključni detalji poziva:

• Rok za podnošenje prijava: 26. august 2025. u 17:00 sati po lokalnom vremenu u Briselu
• Očekivano trajanje eksperimenata: maksimalno 15 mjeseci sa ciljanim početkom 1. januara 2026. godine
• Okvirne ukupne budžete za finansiranje svih podprojekata u okviru ovog poziva iznose 4 miliona eura.

Ova objava je drugi poziv za projekte koji se bave usvajanjem HPC-a od strane malih i srednjih preduzeća kako bi se riješili specifični poslovni izazovi onih koji prethodno nisu koristili ili imali iskustva sa HPC uslugama. Rezultirajući podprojekti će izvoditi “poslovne eksperimente” (također se nazivaju eksperimenti) koji bi trebali pokazati širem evropskom ekosistemu malih i srednjih preduzeća da usvajanje HPC-a rješava poslovne izazove i dovodi do pozitivnog poslovnog uticaja kroz korištenje i primjenu računarskih metoda zasnovanih na HPC-u. Stoga su njihovi ključni rezultati priče o uspjehu koje promoviraju, komuniciraju i šire poslovni utjecaj primjene HPC-a na ekosistem malih i srednjih preduzeća.

Traže se prijedlozi koji se bave poslovnim izazovima malih i srednjih preduzeća iz različitih oblasti, pri čemu će se prioritet dati malim i srednjim preduzećima čije će usvajanje naprednih HPC usluga stvoriti najveći poslovni utjicaj. Mala i srednja preduzeća s akademskim fokusom ili aktivnostima s potencijalnim utjicajem samo na dugi rok nisu obuhvaćena pozivom.

Više informacija: https://www.ffplus-project.eu/en/open-call/business-experiments/

Članovi tima NCC Crna Gore, prof. dr Enis Kočan i doc. dr Luka Filipović, su posjetili kompaniju Five Grupa 18. jula 2025. godine. Na ovom sastanku je predstavljena forma izvještaja za Benchmark projekte i data su uputstva kompaniji Five Grupa kako da pripreme i popune taj izvještaj, pošto period korišćenja dobijenih resursa na Leonardo HPC-u za ovu kompaniju ističe krajem jula mjeseca. Članovi tima NCC Crne Gore su takođe održali konsultacije sa ovom kompanijom o narednim koracima u pripremi nove projektne aplikacije. Na osnovu predstavljenog projektnog predloga i procijenjenih potreba kompanije Five Grupa, preporučeno je da nakon slanja izvještaja za Benchmark projekat,  pripreme aplikaciju za Development otvoreni poziv za korišćenje HPC resursa.

Kompanija ITAS je u fazi realizacije projekta „AI sistem za patološku analizu adenokarcinoma (PathAI)“, kojeg sufinansira Fond za inovaciju Crne Gore, kada su za obradu prikupljenih slika potrebni GPU resursi koji prvazilaze lokalno dostpune resurse, pa je aplikacija na EuroHPC JU Development poziv prepoznata kao optimalno rješenje. U tom cilju, direktor ITAS kompanije, Ivan Bošković je zatražio pomoć od tima NCC Crna Gora u pripremi aplikacije.

Prof. dr Enis Kočan, član NCC tima Crne Gore je u utorak, 24. juna, posjetio ITAS kompaniju i pružio sve neophodne informacije i tehničke detalje neophodne za pripremu aplikacije na EuroHPC JU Development poziv. ITAS kompanija će do kraja mjeseca juna aplicirati za potrebne GPU resurse na Development poziv.

Osim toga, u toku sastanka su razmotreni i drugi projekti na kojima ITAS kompanije trenutno radi, mogućnosti saradnje s NCC timom Crne Gore, a prof. Enis Kočan je direktoru Boškoviću predstavio drugi otvoreni Fortissimo plus poziv za Business eksperimente, namijenjen malim i srednjim preduzećima.