NCC Montenegro predstavljen je u septembarskom izdanju Glasnika, zvanične publikacije Privredne komore Crne Gore. U članku je istaknuta uloga Centra u jačanju nacionalnih kapaciteta u oblasti HPC/HPDA/AI tehnologija, kroz obuke, stručnu podršku i omogućavanje pristupa superačunarskim resursima za kompanije, akademske institucije i javni sektor. Glasnik naglašava važnost HPC i AI rješenja za Crnu Goru: bržu obradu podataka, izvođenje kompleksnih simulacija, razvoj AI modela i ubrzano inoviranje i razvoj novih proizvoda. Takođe opisuje kako NCC podržava mala i srednja preduzeća i startap kompanije, omogućavajući im da testiraju ideje, obučavaju modele i razvijaju digitalne proizvode bez velikih ulaganja u sopstvenu infrastrukturu.
Glasnik navodi i praktične primjere korišćenja HPC tehnologija u Crnoj Gori — finansijsko modeliranje, meteorološke prognoze, pametnu poljoprivredu, preciznu medicinu i turizam 4.0. Članak podstiče kompanije da istraže mogućnosti HPC/AI tehnologija, podršku NCC-a i evropske superačunarske resurse kako bi unaprijedile inovativne kapacitete i međunarodnu konkurentnost.
izvor : https://komora.me/wp-content/uploads/2025/10/Glasnik-sept-2025_web1.pdf
NCC Montenegro je uspješno okončao učešće na konferenciji CASTIEL 2, EuroCC 2 i EuroCC4SEE (All Hands Meeting – AHM), koja je održana od 23. do 25. septembra 2025. godine u Talinu, Estonija, pod motom: “HPC in Europe – toward a resilient future”.
Kao završno okupljanje u trenutnoj fazi evropskih projekata iz oblasti HPC-a, HPDA i AI, konferencija je istakla značaj saradnje EuroCC2/EuroCC4SEE/CASTIEL2 projektnog tima, Nacionalnih kompetentnih centara (NCC) i Centara izvrsnosti (CoE), omogućavajući prezentaciju istraživačkih dostignuća, industrijskih rezultata, razmjenu nacionalnih iskustava i planiranje daljih zajedničkih inicijativa radi jačanja evropskog HPC ekosistema u saradnji sa partnerima EuroHPC JU.
Trodnevni program konferencije obuhvatao je pregled projekatnih rezultata, fokusirane tematske sesije i strateške diskusije. Nakon uvodnog obraćanja, prvi dan bio je posvećen pregledu statusa i ključnih aktivnosti projekata CASTIEL 2 i EuroCC2/4SEE. Posebna sesija bila je posvećena povećanju vidljivosti, uključujući prezentacije potpuno konsolidovanog portala HPC u Evropi i širenja HPC Service Hub-a – tržišne platforme koja povezuje lokalne korisnike sa ekspertizom i resursima EuroHPC-a.
Drugi dan započeo je radnom sesijom o održivosti, sa fokusom na ključne propozicije, pokretače i izazove poslovnih modela NCC-a, nakon perioda JU finansiranja. Popodnevni sati oba dana bili su rezervisani za sesije predstavljanja Postera gdje su 33 NCC-a i 14 CoE predstavili lokalne i domen-specifične HPC aktivnosti, diskutovali o nacionalnom nivou HPC zrelosti i istraživali mogućnosti za dijeljenje znanja, praksi i aktivnosti u cilju servisiranja lokalnih HPC potreba i jačanja evropske HPC mreže.
Treći dan bio je posvećen planiranju budućih aktivnosti i konstruktivnoj diskusiji o EuroCC 3 / CASTIEL 3 projektima i saradnji sa projektima AI Factories, determinišući strateške pravce za narednu fazu evropske HPC saradnje. Paralelno su održane i tematske sesije za predstavnike NCC-a i CoE-a, fokusirane na Industriju (NCC doprinosi, izazovi i PoC analize vezane za industrijsku/SME interakciju), Treninge i razvoj vještina (EVITA – EuroHPC Virtual Training Academy) i Komunikaciju (startegije unapređenje timske komunikacije).
Učešće NCC Montenegro u Talinu predstavlja kulminaciju EuroCC2/EuroCC4SEE projekata, demonstrirajući efikasne industrijske prakse, uspješno integrisanje HPC tehnologija u aktivnosti SME i start-up kompanija, kao i snažnu posvećenost pružanju HPC i AI podrške inovatorima širom Crne Gore, uz aktivan doprinos unapređenju evropskog superračunarskog ekosistema.
EuroHPC Joint Undertaking (JU) dodijelilo je ugovor GÉANT-u, Asocijaciji evropskih nacionalnih istraživačkih i obrazovnih mreža (NREN), za hiperkonekciju evropskih superračunara. Cilj ugovora je pružanje ultra-širokog propusnog opsega, sigurnih, panevropskih interkonektivnih usluga za EuroHPC superračunarsku infrastrukturu, sa ciljem da se istraživačkim zajednicama, javnom sektoru, industriji i ostalim inovacionim akterima omogući direktan, pristup visokih performansi EuroHPC resursima.
Kako bi Evropa bila opremljena superračunarskom infrastrukturom koja je vodeća u svijetu, EuroHPC JU je već nabavio jedanaest superračunara smještenih širom Evrope. Tri od ovih EuroHPC superračunara su sada rangirana među 10 najmoćnijih superračunara na svijetu: JUPITER u Njemačkoj je na 4. mjestu, postavši najbrži evropski superračunar, zajedno sa LUMI u Finskoj (9. mjesto) i Leonardo u Italiji (10. mjesto). Trenutno, EuroHPC JU takođe nadgleda implementaciju 13 AI fabrika širom Evrope koje nude besplatnu podršku malim i srednjim preduzećima (MSP) i startapovima. EuroHPC JU takođe uvodi evropsku infrastrukturu za kvantno računarstvo, integrišući različite evropske tehnologije kvantnog računarstva sa superračunarima.
GÉANT je izabran nakon otvorenog poziva za podnošenje ponuda (EUROHPC/2024/OP/0008), a ugovor, vrijedan 60 miliona eura, obuhvata projektovanje, implementaciju i funkciononu operaciju infrastrukture za hiperkonekciju u periodu od 48 mjeseci. Ovaj sporazum jača evropski superračunarski ekosistem i nadograđuje postojeću GÉANT mrežnu infrastrukturu, kako bi se stvorila hiperpovezana infrastruktura sa mogućnostima prenosa brzinama od terabita u sekundi. Očekuje se da će početne aktivnosti implementacije u 27 zemalja članica EU početi uskoro, a prve usluge će biti dostupne 2026. godine, povezujući EuroHPC superračunare, AI i kvantne lokacije.
Prof. Enis Kočan, član NCC Montenegro, posjetio je TRID TECH u Podgorici. TRID TECH je nova IT kompanija specijalizirana za sveobuhvatne i prilagodljive usluge upravljanja sajber sigurnošću, koje pruža tim visoko obučenih profesionalaca. Njihov fokus je na upravljanju sajber rizicima i osiguravanju usklađenosti, s ciljem pružanja izuzetnog korisničkog iskustva. Njihove usluge uključuju savjetovanje o sajber sigurnosti, sigurnost krajnjih tačaka i mreže, privatnost podataka i sigurnost cloud infrastrukture, a sve je usmjereno na stvaranje robusnih, sigurnih arhitektura i ispunjavanje regulatornih zahtjeva.
Tokom posjete, prof. Kočan je predstavio projekat EuroCC2/EuroCC4SEE direktoru TRID TECH-a, gospodinu Dmitru Ćulafiću, i njegovom timu. Detaljno je opisao dostupne usluge i programe obuke, ističući mogućnost besplatnog pristupa HPC resursima putem otvorenih poziva EuroHPC JU. TRID TECH, koji radi na nekoliko projekata koji intenzivno koriste GPU resurse, prepoznao je ovo kao vrijednu priliku za testiranje svojih algoritama i poboljšanje efikasnosti obrade velikih podataka. Prof. Kočan je također predstavio predstojeći drugi otvoreni FFplus poziv za inovacione studije, navodeći njegove ciljeve, kriterijume za prijavu i potencijalne koristi.
U okviru međunarodne konferencije CMBEBIH 2025, organizovane od strane Društvo za medicinski i biološki inžinjering u BiH, uz suorganizaciju Verlab i Univerziteta Donja Gorica, okupili su se eksperti iz oblasti biomedicinskog inženjeringa, tehnologije i inovacija.
Poseban segment konferencije bio je posvećen nacionalnim centrima kompetencija za visoko-performantno računarstvo (NCC HPC), gdje su NCCC HPC BiH, NCC HPC Crna Gora i NCC HPC Srbija zajednički predstavili:
– HPC servise dostupne akademskoj zajednici, industriji i javnom sektoru – Primjere uspješne primjene HPC rješenja u kompanijama i institucijama – Mogućnosti za saradnju, razvoj i podršku u digitalnoj transformaciji
Ovaj događaj još jednom je potvrdio značaj regionalne saradnje među NCC-ovima jugoistočne Evrope, koja kroz razmjenu znanja, iskustava i resursa jača tehnološku infrastrukturu i inovacione kapacitete regiona.
Zajednički nastupi poput ovog predstavljaju snažan korak naprijed u povezivanju nauke, privrede i javnog sektora kroz primjenu naprednih digitalnih tehnologija.
Privredna komora Crne Gore (PKCG), u saradnji sa Naučno-tehnološkim parkom Crne Gore (NTP), organizovala je interaktivni događaj „KOMPakt“, okupljajući preduzetnike, mala i srednja preduzeća, inovativne kompanije, predstavnike IT sektora, univerzitete i institucije. Događaj je poslužio kao platforma za predstavljanje mjera institucionalne podrške, promociju inicijativa za digitalnu i zelenu transformaciju i povezivanje preduzeća sa novim tehnologijama radi unapređenja međunarodne konkurentnosti.
KOMPact dogadjaj
U svom uvodnom govoru, predsjednica Privredne komore Crne Gore, dr. Nina Drakić, naglasila je da je KOMPakt zamišljen kao most između poslovnih potreba i inovativnih tehničkih rješenja, napominjući da je snažan sektor malih i srednjih preduzeća neophodan za digitalnu i zelenu transformaciju Crne Gore, evropske integracije i globalnu konkurentnost. Valentina Radulović, direktorica Naučno-tehnološkog parka Crne Gore, istakla je ulogu NTP-a kao središta gdje se ideje, poslovanje i tehnologija spajaju, ohrabrujući učesnike da iskoriste inovativni potencijal zemlje i stvore partnerstva s dodatnom vrijednošću.
Spremni za HPC razgovore… gdje se ideje susreću sa superračunarima!
NCC Crna Gora je učestvovao je kao jedan od izlagača, predstavljajući svoje aktivnosti u okviru projekta EuroCC2/EuroCC4SEE. NCC je istakao mogućnosti za crnogorske poduzetnike, inovatore i industriju da usvoje HPC i AI rješenja – nudeći prilagođenu obuku, stručne konsultacije i pristup vodećim evropskim superračunarima bez dodatnih troškova.Posjetioci su diskutovali svoje projektne ideje i poslovne potrebe, od naprednih strategija trgovanja za tržišta kapitala, preko poboljšanja pametnih turističkih aplikacija, do preciznih dugoročnih modela prognoziranja vremena, uz mogućnosti korištenja HPC resursa i NCC podrške.
KOMPact – prilika za nove produktivne saradnje
Direktnom saradnjom sa ključnim nacionalnim stejkholderima i inovativnim malim i srednjim preduzećima, NCC Montenegro potvrđuje svoju misiju unapređenja digitalne akceleracije i industrijske konkurencije kroz intezivnu konvergenciju HPC-a i vještačke inteligencije.
U cilju uspješnog sprovođenja novih istraživačkih pravaca u okviru projekta “AI segmentacija i inspekcija 3D skeniranjem”, istraživači Centra za računarske nauke Prirodno-matematičkog fakulteta (PMF) su kreirali još jednu uspješnu aplikaciju za korišćenje HPC resursa koje obezbjeđuje EuroHPC Joint Undertaking. Nakon kompletiranja izvještaja za prethodno korišćenje resuruse u okviru Benchmark poziva, uz podršku tima NCC Crne Gore sa Univerziteta Crne Gore, pripremljena je aplikacija za pristup Leonardo supekomjuterskom centru u okviru Development poziva.
Kao rezultat ovog projekta očekuje se proširenje mogućnosti sistema za automatsku segemntaciju 3D prikaza mehaničkih sklopova dobijenih pomoću 3D skenera, što otvara mogućnosti primjene u oblastima obrnutog inženjeringa, kontrole kvaliteta, proširene realnosti (AR), virtuelne realnosti (VR) itd. Kao rezultat projekta se očekuje i odbrana jedne doktorske disertacije iz ove oblasti.
