U okviru jubileja 30. međunarodne konferencije Informacione tehnologije – IT 2026, održane na Žabljaku, organizovan je trodnevni program aktivnosti posvećen primjeni visokoperformantnog računarstva (HPC) i vještačke inteligencije (AI) u nauci, industriji i digitalnoj transformaciji društva. Događaj je okupio istraživače, predstavnike nacionalnih centara za kompetencije, IT kompanije i međunarodne partnere, sa ciljem razmjene znanja, predstavljanja rezultata projekata i jačanja saradnje između akademske zajednice i privrede
Tokom sva tri dana konferencije, jutarnji termini bili su rezervisani za prezentacije naučnih radova, gdje su istraživači predstavili rezultate svojih istraživanja iz oblasti vještačke inteligencije, visokoperformantnog računarstva, data science-a i digitalnih tehnologija. Ove sesije omogućile su diskusiju o aktuelnim naučnim trendovima i razmjenu ideja između autora radova i učesnika konferencije.
Prvi dan – naučne sekcije, radionica i prezentacija projekata
Program prvog dana započeo je jutarnjim blokom od četiri paralelne sekcije, pri čemu su se dvije odvijale u konferencijskim salama, dok su dvije organizovane u virtuelnom formatu. U okviru sekcija predstavljeni su naučni radovi koji se bave savremenim temama iz oblasti AI, HPC, data analitike, digitalne transformacije i softverskog inženjerstva, uz aktivnu diskusiju između autora i učesnika konferencije.
U nastavku dana održana je radionica “Application of HPC and AI to Enhance the Tourism Offer”, fokusirana na razvoj proof-of-concept rješenja i praktičnu primjenu superračunarstva i vještačke inteligencije u unapređenju turističke ponude. Poseban naglasak bio je na razvoju rješenja koja integrišu HPC infrastrukturu, demonstrirajući kako napredni računarski resursi mogu doprinijeti analizi podataka, personalizaciji turističkih usluga i optimizaciji turističkih procesa.
Van naučnih sekcija, srijeda je bila obilježena i događajem Project trade fair & dissemination of results, tokom kojeg su predstavljeni projekti i inovativna rješenja iz oblasti AI i HPC. Predstavljena su rješenja GetMoved, PAID-T, Wasco AI, Generative AI Intelligent Process Automation Platform, DeepMark i AI Heal, čime je dodatno ojačana veza između istraživačke zajednice i industrije i omogućena razmjena iskustava između istraživača i kompanija.
Drugi dan – panel o primjeni HPC tehnologija u nauci i industriji
Drugog dana konferencije održan je panel “Primjena HPC-a u nauci i industriji – stvarni primjeri i uspješne priče”, koji je moderirala Sandra Tinaj (NCC Montenegro). Panel je bio organizovan u dva dijela.
U prvom dijelu održana je diskusija o institucionalnom okviru i strateškom razvoju AI i HPC ekosistema u Crnoj Gori. U razgovoru su učestvovali Đorđe Krivokapić i Sandra Tinaj.
Đorđe Krivokapić predstavio je ključne elemente Nacionalne strategije razvoja vještačke inteligencije, uključujući planirane aktivnosti, razvoj infrastrukture i mehanizme podsticaja za istraživanje i inovacije. Poseban fokus bio je na jačanju institucionalnog okvira koji omogućava integraciju HPC i AI tehnologija u različite sektore društva, kao i na stvaranju okruženja koje podstiče saradnju između države, akademske zajednice i privrede.
Sandra Tinaj predstavila je aktivnosti Nacionalnog centra za kompetencije za HPC u Crnoj Gori (NCC Montenegro) u okviru projekata EuroCC i EuroCC4SEE, uključujući organizaciju treninga, podršku istraživačima i kompanijama, kao i pomoć pri pristupu evropskim superračunarskim resursima kroz EuroHPC inicijativu.
Drugi dio panela bio je posvećen predstavljanju konkretnih primjera primjene HPC tehnologija kroz rad nacionalnih centara za kompetencije i industrije.
Ana Lalović (Verlab) predstavila je aktivnosti NCC Bosna i Hercegovina, sa fokusom na primjenu HPC tehnologija u medicinskim i biomedicinskim istraživanjima, uključujući analizu medicinskih podataka i razvoj modela za naprednu dijagnostiku.
Božo Jakimovski predstavio je aktivnosti NCC Sjeverna Makedonija, sa posebnim fokusom na industrijske primjene HPC tehnologija i saradnju sa kompanijama koje razvijaju rješenja zasnovana na AI i naprednoj analitici.
Sandra Tinaj predstavila je aktivnosti NCC Montenegro kroz Proof of Concept projekte, koji omogućavaju kompanijama i istraživačima da testiraju i razvijaju inovativna rješenja koristeći HPC infrastrukturu i ekspertsku podršku.
Milutin Pavićević (Montenegrin AI Association) govorio je o perspektivi industrije i značaju saradnje između akademske zajednice i kompanija. Posebno je istakao kompetencije koje su potrebne mladim IT inženjerima u kontekstu HPC tehnologija, uključujući znanja iz paralelnog programiranja, obrade velikih skupova podataka i razvoja skalabilnih AI rješenja.
U panelu je učestvovao i Ramo Šendelj (MONTEDIH), koji je govorio o značaju saradnje između projekata MONTEDIH i EuroCC4SEE u kontekstu podrške digitalnoj transformaciji kompanija i razvoja inovacionog ekosistema zasnovanog na HPC i AI tehnologijama.
Pored navedenog održani su B2B sastanci između NCCs, ali i NCCs i kompanija i istraživača.
Treći dan – EuroCC4SEE sesija i iskustva nacionalnih centara
Trećeg dana konferencije održana je sesija “EuroCC4SEE – Šta smo naučili i kuda idemo dalje?”, posvećena rezultatima i iskustvima nacionalnih centara za kompetencije u oblasti HPC-a.
Sesiju je otvorio Tomo Popović iz NCC Crna Gora, koji je predstavio aktivnosti realizovane kroz projekte EuroCC i EuroCC4SEE, uključujući treninge, saradnju sa kompanijama i podršku pri pristupu evropskim superračunarima. NCC Montenegro je organizovao više od 30 treninga koje je pohađalo oko 500 učesnika, ostvario saradnju sa više od 15 kompanija i pružio podršku za više od 10 prijava prema EuroHPC inicijativi, uključujući praktičan rad na evropskim superračunarskim klasterima.
U nastavku sesije predstavljene su aktivnosti nacionalnih centara za kompetencije iz regiona.
Marija Mitrović Dankulov predstavila je aktivnosti NCC Srbija, uključujući razvoj HPC infrastrukture kao što su Paradox klaster, AI klaster i državni data centar u Kragujevcu, koji će podržati projekte EuroCC3 i AI Factory satellite. Takođe su predstavljeni rezultati rada NCC-a, uspješne HPC priče i iskustva saradnje sa akademijom i industrijom.
Ozlem Sari iz NCC Turkey predstavila je rezultate postignute u posljednje tri godine, uključujući veliki broj obuka, info dana, proof-of-concept projekata i uspješnih priča realizovanih kroz saradnju sa akademijom i industrijom, kao i HPC infrastrukturu i regionalne inicijative koje su doprinijele širenju znanja o HPC.
Sarah Spahić predstavila je aktivnosti NCC Bosna i Hercegovina i Verlab instituta, uključujući obuke i radionice za akademiju i javni sektor, konsultacije i podršku istraživačkim projektima, kao i saradnju sa kompanijama Arti Analytics, Plastoflex i Bosnalijek.
Gjorgji Madjarov predstavio je aktivnosti NCC Sjeverna Makedonija i pregled realizovanih aktivnosti kroz projekte EuroCC i EuroCC4SEE, sa posebnim fokusom na saradnju sa IT kompanijama i organizacijama koje posjeduju specifična domenska znanja u oblastima relevantnim za razvoj AI i HPC rješenja.
U drugom dijelu sesije predstavljeni su i projekti crnogorskih kompanija koje koriste HPC i AI tehnologije. Kompanije su predstavile inovativna rješenja poput AI doktora kompanije OneAI, Wasco AI asistenta kompanije Five G, DeepMark platforme za audio watermarking, kao i rješenja kompanija ITAS, Trid Tech, Uhura i Paid MNE koja koriste HPC infrastrukturu za simulacije, razvoj AI modela i optimizaciju kompleksnih procesa.
Na kraju sesije Ramo Šendelj je naglasio značaj saradnje između projekata EuroCC i MONTEDIH, ističući mogućnosti realizacije zajedničkih aktivnosti i pružanja podrške crnogorskim kompanijama u različitim oblastima digitalne transformacije.
Jačanje HPC ekosistema kroz saradnju nauke i industrije
Trodnevni program u okviru konferencije IT Žabljak 2026 pokazao je značaj saradnje između istraživačke zajednice, industrije i evropskih inicijativa u razvoju HPC i AI tehnologija. Kroz naučne sekcije, radionice, panel diskusije i prezentacije projekata, učesnici su imali priliku da razmijene iskustva, predstave inovativna rješenja i identifikuju nove mogućnosti za saradnju.
Aktivnosti realizovane u okviru EuroCC4SEE projekta dodatno su doprinijele jačanju regionalnog HPC ekosistema i podsticanju primjene superračunarstva i vještačke inteligencije u nauci, industriji i javnom sektoru.
