Waldur služi kao digitalna platforma u EuroCC projektu, omogućavajući ponudom HPC servisa i srodnim uslugama u raznim evropskim zemljama. Waldur pruža automatizaciju, naplatu i okruženje za dijeljnje usluga, olakšavajući korisnicima pristup računarskim resursima, implementaciju rješenja i upravljanje projektima. Njegova modularna integracija sa alatima industrijskih standarda omogućava nacionalnim centrima za kompetencije da ponude prilagođene usluge koje zadovoljavaju brzo promjenjive potrebe istraživanja, akademske zajednice i industrije.
NCC Montenegro, koristeći Waldur, implementirao je javne ponude usluga putem HPC servisnog centra: konsultantske usluge, alat za procjenu HPC-a za mala i srednja preduzeća, podršku za pristup EuroHPC infrastrukturi i specijalizirane module obuke. Ove ponude osnažuju lokalne inovatore, mala i srednja preduzeća i istraživače olakšavajući direktan pristup računarskim resursima, stručno vodstvo i mogućnosti za razvoj vještina koje podstiču digitalnu transformaciju zemlje i integraciju u širi evropski HPC ekosistem.
NCC Montenegro predstavljen je u septembarskom izdanju Glasnika, zvanične publikacije Privredne komore Crne Gore. U članku je istaknuta uloga Centra u jačanju nacionalnih kapaciteta u oblasti HPC/HPDA/AI tehnologija, kroz obuke, stručnu podršku i omogućavanje pristupa superačunarskim resursima za kompanije, akademske institucije i javni sektor. Glasnik naglašava važnost HPC i AI rješenja za Crnu Goru: bržu obradu podataka, izvođenje kompleksnih simulacija, razvoj AI modela i ubrzano inoviranje i razvoj novih proizvoda. Takođe opisuje kako NCC podržava mala i srednja preduzeća i startap kompanije, omogućavajući im da testiraju ideje, obučavaju modele i razvijaju digitalne proizvode bez velikih ulaganja u sopstvenu infrastrukturu.
Glasnik navodi i praktične primjere korišćenja HPC tehnologija u Crnoj Gori — finansijsko modeliranje, meteorološke prognoze, pametnu poljoprivredu, preciznu medicinu i turizam 4.0. Članak podstiče kompanije da istraže mogućnosti HPC/AI tehnologija, podršku NCC-a i evropske superačunarske resurse kako bi unaprijedile inovativne kapacitete i međunarodnu konkurentnost.
izvor : https://komora.me/wp-content/uploads/2025/10/Glasnik-sept-2025_web1.pdf
NCC Montenegro je uspješno okončao učešće na konferenciji CASTIEL 2, EuroCC 2 i EuroCC4SEE (All Hands Meeting – AHM), koja je održana od 23. do 25. septembra 2025. godine u Talinu, Estonija, pod motom: “HPC in Europe – toward a resilient future”.
Kao završno okupljanje u trenutnoj fazi evropskih projekata iz oblasti HPC-a, HPDA i AI, konferencija je istakla značaj saradnje EuroCC2/EuroCC4SEE/CASTIEL2 projektnog tima, Nacionalnih kompetentnih centara (NCC) i Centara izvrsnosti (CoE), omogućavajući prezentaciju istraživačkih dostignuća, industrijskih rezultata, razmjenu nacionalnih iskustava i planiranje daljih zajedničkih inicijativa radi jačanja evropskog HPC ekosistema u saradnji sa partnerima EuroHPC JU.
Trodnevni program konferencije obuhvatao je pregled projekatnih rezultata, fokusirane tematske sesije i strateške diskusije. Nakon uvodnog obraćanja, prvi dan bio je posvećen pregledu statusa i ključnih aktivnosti projekata CASTIEL 2 i EuroCC2/4SEE. Posebna sesija bila je posvećena povećanju vidljivosti, uključujući prezentacije potpuno konsolidovanog portala HPC u Evropi i širenja HPC Service Hub-a – tržišne platforme koja povezuje lokalne korisnike sa ekspertizom i resursima EuroHPC-a.
Drugi dan započeo je radnom sesijom o održivosti, sa fokusom na ključne propozicije, pokretače i izazove poslovnih modela NCC-a, nakon perioda JU finansiranja. Popodnevni sati oba dana bili su rezervisani za sesije predstavljanja Postera gdje su 33 NCC-a i 14 CoE predstavili lokalne i domen-specifične HPC aktivnosti, diskutovali o nacionalnom nivou HPC zrelosti i istraživali mogućnosti za dijeljenje znanja, praksi i aktivnosti u cilju servisiranja lokalnih HPC potreba i jačanja evropske HPC mreže.
Treći dan bio je posvećen planiranju budućih aktivnosti i konstruktivnoj diskusiji o EuroCC 3 / CASTIEL 3 projektima i saradnji sa projektima AI Factories, determinišući strateške pravce za narednu fazu evropske HPC saradnje. Paralelno su održane i tematske sesije za predstavnike NCC-a i CoE-a, fokusirane na Industriju (NCC doprinosi, izazovi i PoC analize vezane za industrijsku/SME interakciju), Treninge i razvoj vještina (EVITA – EuroHPC Virtual Training Academy) i Komunikaciju (startegije unapređenje timske komunikacije).
Učešće NCC Montenegro u Talinu predstavlja kulminaciju EuroCC2/EuroCC4SEE projekata, demonstrirajući efikasne industrijske prakse, uspješno integrisanje HPC tehnologija u aktivnosti SME i start-up kompanija, kao i snažnu posvećenost pružanju HPC i AI podrške inovatorima širom Crne Gore, uz aktivan doprinos unapređenju evropskog superračunarskog ekosistema.
U petak, 26. septembra, u Bemax areni u Podgorici biće održan XIII Festival nauke – „Evropska noć istraživača“, u organizaciji Fondacije za promociju nauke PRONA (https://festival-nauke.me/).
NCC Montenegro na 13. Festivalu nauke
Nacionalni centar kompetencija za visoke performanse – NCC Montenegro (EuroCC2 i EuroCC4SEE), predstavljen kroz Univerzitet Donja Gorica, učestvovaće na ovom najvećem događaju u Crnoj Gori posvećenom popularizaciji nauke i inovacija.
Interakcija sa najmlađim učesnicima
Kroz brojne projekte i demonstracije biće prikazano kako superračunari i vještačka inteligencija (HPC/AI) oblikuju budućnost:
Poljoprivreda – projekat AIMHiGH koristi AI za analizu bolesti i ponašanja živine u realnom vremenu.
Ljudski resursi – AI alati za unapređenje poslovnih procesa i objektivnije donošenje odluka.
Medicina – projekat AI-AGE razvija AI modele za detekciju biomarkera starenja na osnovu medicinskih snimaka.
Ovo je prilika da se posjetiocima pokaže na koji način HPC i AI doprinose održivom razvoju i digitalnoj transformaciji društva, kao i da se naglasi aktivna uloga Crne Gore u evropskom istraživačkom prostoru.
Kroz EuroCC2 i EuroCC4SEE projekte, NCC Montenegro nastavlja da gradi mostove između nauke i industrije, pruža podršku istraživačima i privredi u razvoju novih digitalnih rješenja, i pozicionira Crnu Goru kao dio evropske superračunarske i AI zajednice.
Festival nauke promoviše povezivanje nauke, inovacijai društva
Festival nauke još jednom potvrđuje značaj NCC Montenegro u povezivanju nauke, inovacija i društva.
EuroHPC Joint Undertaking (JU) dodijelilo je ugovor GÉANT-u, Asocijaciji evropskih nacionalnih istraživačkih i obrazovnih mreža (NREN), za hiperkonekciju evropskih superračunara. Cilj ugovora je pružanje ultra-širokog propusnog opsega, sigurnih, panevropskih interkonektivnih usluga za EuroHPC superračunarsku infrastrukturu, sa ciljem da se istraživačkim zajednicama, javnom sektoru, industriji i ostalim inovacionim akterima omogući direktan, pristup visokih performansi EuroHPC resursima.
Kako bi Evropa bila opremljena superračunarskom infrastrukturom koja je vodeća u svijetu, EuroHPC JU je već nabavio jedanaest superračunara smještenih širom Evrope. Tri od ovih EuroHPC superračunara su sada rangirana među 10 najmoćnijih superračunara na svijetu: JUPITER u Njemačkoj je na 4. mjestu, postavši najbrži evropski superračunar, zajedno sa LUMI u Finskoj (9. mjesto) i Leonardo u Italiji (10. mjesto). Trenutno, EuroHPC JU takođe nadgleda implementaciju 13 AI fabrika širom Evrope koje nude besplatnu podršku malim i srednjim preduzećima (MSP) i startapovima. EuroHPC JU takođe uvodi evropsku infrastrukturu za kvantno računarstvo, integrišući različite evropske tehnologije kvantnog računarstva sa superračunarima.
GÉANT je izabran nakon otvorenog poziva za podnošenje ponuda (EUROHPC/2024/OP/0008), a ugovor, vrijedan 60 miliona eura, obuhvata projektovanje, implementaciju i funkciononu operaciju infrastrukture za hiperkonekciju u periodu od 48 mjeseci. Ovaj sporazum jača evropski superračunarski ekosistem i nadograđuje postojeću GÉANT mrežnu infrastrukturu, kako bi se stvorila hiperpovezana infrastruktura sa mogućnostima prenosa brzinama od terabita u sekundi. Očekuje se da će početne aktivnosti implementacije u 27 zemalja članica EU početi uskoro, a prve usluge će biti dostupne 2026. godine, povezujući EuroHPC superračunare, AI i kvantne lokacije.
Prof. Enis Kočan, član NCC Montenegro, posjetio je TRID TECH u Podgorici. TRID TECH je nova IT kompanija specijalizirana za sveobuhvatne i prilagodljive usluge upravljanja sajber sigurnošću, koje pruža tim visoko obučenih profesionalaca. Njihov fokus je na upravljanju sajber rizicima i osiguravanju usklađenosti, s ciljem pružanja izuzetnog korisničkog iskustva. Njihove usluge uključuju savjetovanje o sajber sigurnosti, sigurnost krajnjih tačaka i mreže, privatnost podataka i sigurnost cloud infrastrukture, a sve je usmjereno na stvaranje robusnih, sigurnih arhitektura i ispunjavanje regulatornih zahtjeva.
Tokom posjete, prof. Kočan je predstavio projekat EuroCC2/EuroCC4SEE direktoru TRID TECH-a, gospodinu Dmitru Ćulafiću, i njegovom timu. Detaljno je opisao dostupne usluge i programe obuke, ističući mogućnost besplatnog pristupa HPC resursima putem otvorenih poziva EuroHPC JU. TRID TECH, koji radi na nekoliko projekata koji intenzivno koriste GPU resurse, prepoznao je ovo kao vrijednu priliku za testiranje svojih algoritama i poboljšanje efikasnosti obrade velikih podataka. Prof. Kočan je također predstavio predstojeći drugi otvoreni FFplus poziv za inovacione studije, navodeći njegove ciljeve, kriterijume za prijavu i potencijalne koristi.
Tim NCC Crne Gore sa Univerziteta Crne Gore (UCG), prof. Božo Krstajić i prof. Enis Kočan, posjetili su startap kompaniju Deepmark, čiji je suosnivač bivši istraživač sa Elektrotehničkog fakulteta UCG-a, MSc Slavko Kovačevića. Ova startap kompanija predstavlja primjer kako se vrhunska akademska istraživanja transformišu u rješenja iz stvarnog svijeta.
DeepMark razvija tehnologiju za nevidljivih i trajnih digitalnih oznaka (vodenih žigova) koji se mogu ugraditi u slike, audio i video sadržae bez ugrožavanja kvaliteta. Ove oznake omogućavaju dokaz o porijeklu, vlasništvu i autentičnosti sadržaja – što postaje ključno u eri vještačke inteligencije i generativnih medija.
NCC Montenegro u posjeti kompaniji DeepMark
NCC tim je predstavio mogućnosti pristupa EURoHPC JU resursima putem različitih otvorenih poziva, kao i dobijanje finansijske podrške za realizaciju ideja putem FFplus poziva. Kompanija Deepmark je već koristila HPC resurse na komercijalnoj osnovi i planira da pripremi prijedlog za pristup resursima EuroHPC JU.
